«انباری» و «انبار» در ضوابط دو چیز متفاوتاند و الزاماتشان هم فرق دارد: انباریِ واحدها در پارکینگ و زیرزمین یک بحث است، و انبار کالا و بارانداز بحثی دیگر. این راهنما هر دو را با بند و شمارهٔ صفحه جدا کرده — و از بندی شروع میکند که بیشترین پرونده را برمیگرداند.
انباری ساختمان: با هر مساحتی اسپرینکلر لازم دارد
این کوتاهترین و صریحترین بندِ کل ماجراست. ضوابط اطفای حریق سازمان آتشنشانی تهران (صفحهٔ ۲۵) میگوید:
انباری با هر مساحتی، مستلزم نصب اسپرینکلر است.
«هر مساحتی» یعنی حد پایین ندارد. انباری دو مترمربعیِ گوشهٔ پارکینگ هم مشمول است. رایجترین ایرادی که در نقشهها دیده میشود همین است: انباریها را کوچکتر از آن میدانند که اسپرینکلر بخواهند، و پرونده برمیگردد.
در همان بند، تنها استثنای مشخص برای فضاهای کوچک آمده است: کمدهای لباس در تصرفهای مسکونی تا مساحت حداکثر ۲٫۲ مترمربع نیازی به نصب اسپرینکلر ندارند. دقت کنید این استثنا برای کمد لباس است، نه انباری.
یک استثنای فنی دیگر هم هست: در اتاقهای برق، اگر اتاق فقط به تجهیزات برقی نوع خشک اختصاص داشته باشد و هیچ مادهٔ قابل اشتعال دیگری در آنجا انبار نشود، با استفاده از خاموشکنندهٔ اتوماتیک متناسب با فضا میتوان از نصب اسپرینکلر چشمپوشی کرد (بند ۴-۱-۶).
چون بیشتر انباریها در پارکینگ قرار دارند، الزامات این دو به هم گره میخورند — عددهای پارکینگ در ضوابط ایمنی حریق پارکینگ جمع شده است.
انبار کالا و بارانداز: پوشش کامل شبکهٔ بارنده
بند ۴-۱-۸ ضوابط اطفا (صفحهٔ ۲۵) تکلیف انبارهای بزرگتر را روشن کرده است:
انبارهای اجناس و باراندازها، باید تحت پوشش کامل شبکه بارنده نوع مناسب قرار گیرند.
عبارت کلیدی «نوع مناسب» است — یعنی صرفِ داشتن اسپرینکلر کافی نیست؛ نوع و چیدمانش باید با آنچه انبار میشود بخواند. این «نوع مناسب» را طبقهبندی خطر تعیین میکند.
انبار شما ن-۱ است یا ن-۲؟
مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۹۵، بند ۳-۲-۲-۸، صفحهٔ چاپی ۲۵) تصرف انباری را چنین تعریف میکند: هر بنا یا بخشی از بنا که برای انبار کردن استفاده شود، به شرطی که جزو تصرفهای مخاطرهآمیز نباشد. و آن را به دو دسته تقسیم میکند:
| گروه | عنوان | نمونهٔ کالاها |
|---|---|---|
| ن-۱ | انباری میان خطر | کاغذ، کتاب، کیف و پوشاک، چرم، پشم، کاموا، ابریشم، خز، کفش، پوتین، چکمه، بامبو و خیزران، غلات، صابون، شکر، تایر، تنباکو، دخانیات و شمع |
| ن-۲ | انباری کم خطر | کیسههای سیمان، گچ، آهک، لبنیات در بستهبندی مقوایی بدون واکس، باتریهای خشک، سیمپیچهای الکتریکی، موتورهای برقی، قوطیهای خالی فلزی، محصولات غذایی |
قاعدهٔ تشخیص ساده است: ن-۲ برای نگهداری مواد غیرقابل سوختن است — که میتوانند روی پالت چوبی یا داخل کارتن و لفافهٔ کاغذی باشند و مقادیر اندکی تزئینات پلاستیکی (دسته، گیره، پوشش نازک) داشته باشند. هر انباری که کمخطر نباشد، در ن-۱ قرار میگیرد. یعنی ن-۱ حالت پیشفرض است، نه استثنا.
کِی انبار از «انباری» خارج و «مخاطرهآمیز» میشود؟
این مرز مهم است، چون عبور از آن کل مبنای طراحی را عوض میکند. طبق مبحث سوم (صفحههای چاپی ۲۶ و ۲۷)، انبار وقتی تصرف مخاطرهآمیز (گروه خ) شمرده میشود که یکی از اینها در آن باشد:
- انبار و نگهداری گازهایی مانند استیلن، هیدروژن، گازهای طبیعی قابل اشتعال، آمونیاک، کلرین، فسژن، دیاکسید گوگرد، دیاکسید کربن، اکسید متیل، هر گونه گاز قابل انفجار یا سمی و گازهای سرمازا — بیش از حجم و فشاری که ضوابط تعیین کرده است.
- انبار و نگهداری مایعات بسیار قابل اشتعال.
- انبار یا نگهداری مواد و مهمات منفجره، سوخت موشک و مشابه.
- انبار و نگهداری هر گونه مواد بسیار قابل اشتعال.
- ساختمانهایی که غبارات قابل انفجار (مانند پودر آلومینیوم یا سیلوهای آرد) در آنها وجود دارد.
اگر انبار شما به این دسته میافتد، طراحی کاملاً تخصصی لازم دارد و با الگوی انبار معمولی پیش نمیرود. حجم و فشار دقیق گاز را در بازدید فنی با شما بررسی میکنیم.
ارتفاع ۲٫۴ متر: مرزی که تراکم طراحی را عوض میکند
برای طراحی شبکهٔ بارنده، ضوابط اطفا (بند ۴-۲-۱، صفحهٔ ۲۶) ساختمانها را بر اساس قابلیت سوختن مواد، مقدار مواد قابل اشتعال، ارتفاع کالای انبارشده و نرخ حرارت آزادشده به ۵ دسته تقسیم میکند. ضوابط تصریح کرده این دستهبندی فقط برای طراحی اسپرینکلر است و قابل تعمیم به بخشهای دیگر نیست.
عددی که در هر دو ردهٔ «خطر معمولی» تکرار میشود، ارتفاع ۲٫۴ متر (۸ فوت) است — ارتفاع مواد انبارشده باید از این کمتر باشد تا انبار در ردهٔ خطر معمولی بماند:
- خطر معمولی گروه یک — قابلیت اشتعال مواد کم، نرخ حرارت متوسط، ارتفاع انبارش زیر ۲٫۴ متر. نمونه: رستوران، نانوایی، تولید کنسرو، تولید لبنیات، اتاق پمپ با محرک الکتریکی.
- خطر معمولی گروه دو — مقدار و قابلیت اشتعال بالاتر از متوسط، ارتفاع انبارش زیر ۲٫۴ متر. نمونه: پارکینگ خودرو، سوپرمارکت و هایپرمارکتهای بزرگ، آسیاب غلات، نجاری، تولید لاستیک خودرو.
در ردهٔ خطر زیاد، معیار دیگری هم هست: جایی که مقدار مواد قابل احتراق موجود بیش از ۱۸٫۹ لیتر باشد و سرعت گسترش حریق و نرخ آزادسازی حرارت بسیار زیاد باشد (صفحهٔ ۲۰).
چرا این مهم است: بالا رفتن یک ردهٔ خطر، تراکم و دبی طراحی شبکهٔ بارنده را بالا میبرد و مستقیماً روی قطر لوله، ظرفیت پمپ و حجم مخزن اثر میگذارد. اشتباه در این طبقهبندی، کل محاسبات هیدرولیکی را باطل میکند.
🔴 نکتهای که کمتر گفته میشود: ضوابط شهری برای انبار کافی نیست
این را خودِ ضوابط سازمان در بند ۲-۱ (صفحهٔ ۱۶) گفته است:
سیستمهای اطفای آبی مطرحشده در این دستورالعمل، مربوط به ساختمانهای با کاربری تجاری، مسکونی و اداری بوده و تعمیم آن به کاربریها و تصرفهای حساس نظیر پالایشگاهها، نیروگاهها، مراکز تسلیحاتی، انبارها و غیره مجاز نیست. در این شرایط باید از کدها و استانداردهای معتبر و مرتبط جهت تکمیل مطالب این دستورالعمل استفاده گردد.
یعنی برای انبار، تکیه بر دستورالعمل شهری بهتنهایی مجاز نیست و طراحی باید با استانداردهای معتبر تکمیل شود. اگر پیمانکاری فقط با ضوابط شهری برای انبار شما نقشه کشید، همانجا سؤال کنید مبنای تکمیلیاش چیست.
سطح سیستم و اسپرینکلر ذخیره
در جدول سطحبندی ضوابط اطفا (صفحهٔ ۱۲)، ساختمانهای سردخانه، صنعتی و انبار ردیف جداگانه دارند: با مساحت زیر ۱۰۰۰ و ردهٔ کمخطر یا خطر معمولی، سطح S2؛ و از ۱۰۰۰ به بالا یا در ردهٔ پرخطر و خاص، سطح S3. نکتهٔ محاسباتی مهم: منظور از مساحت، زیربنای کل و ناخالص است — اما برای تصرفات صنعتی و انبار، محاسبهٔ خالص بلامانع است (صفحهٔ ۱۳).
و یک الزام بهرهبرداری که معمولاً فراموش میشود (بند ۴-۳-۲۲، صفحهٔ ۳۱): در هر ساختمانِ تحت پوشش اسپرینکلر باید تعداد کافی اسپرینکلر بهصورت رزرو در انبار نگهداری شود تا پس از عمل کردن یا صدمه دیدن بلافاصله تعویض شوند — و محل نگهداری باید شرایط انبارداری داشته باشد و دمایش کمتر از ۳۸ درجهٔ سانتیگراد باشد.
قطر رایزر و جانمایی جعبههای آتشنشانی الزامات جدا دارند — عددهایش در لوله ایستاده و رایزر. خاموشکنندهها هم جای مشخصی دارند: طبق ضوابط (صفحهٔ ۲۲) محل نصب باید دسترسی آسان داشته باشد، در مجاورت مسیرهای خروج و دربهای ورود و خروج باشد، و از انبار مواد یا قرار گرفتن تجهیزات در مقابل آن در امان باشد.
انبار خود را با ما بررسی کنید
ایمن گستر تهران پویا در وندور لیست رسمی سازمان آتشنشانی تهران است و مسیر را یکجا برمیدارد: طراحی و محاسبات هیدرولیکی، تأمین تجهیزات، اجرا، سرویس دورهای و اخذ تاییدیه. برای فضاهایی که آب به کالا آسیب میزند، سیستم اطفای گازی گزینهٔ جایگزین است.
مشاورهٔ اولیه و بازدید فنی رایگان است و در محدودهٔ شهر تهران انجام میشود. برای تعیین ردهٔ خطر انبار خود و برآورد اولیه، درخواست مشاوره ثبت کنید یا با ۰۲۱-۹۱۰۰۵۱۲۵ تماس بگیرید.
مبنای بندهای این صفحه: ضوابط ملاک عمل سامانههای اطفای حریق سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهر تهران (صفحههای ۱۲، ۱۳، ۱۶، ۲۰، ۲۲، ۲۵، ۲۶ و ۳۱) و مقررات ملی ساختمان، مبحث سوم، ویرایش سوم ۱۳۹۵ (صفحههای چاپی ۲۵، ۲۶ و ۲۷). ضوابط ممکن است بازنگری شود؛ مبنای هر طراحی، آخرین ویرایش در زمان اجراست.