پارکینگ جایی است که بیشترین ایراد را از کارشناس سازمان میگیرد — چون همزمان سه سیستم در آن به هم گره میخورند: خاموشکننده، شبکهٔ بارنده و تهویه. و یک نکتهٔ تعیینکننده که بیشتر پروندهها از همانجا برمیگردد: تا مشخص نشود پارکینگ شما «باز» است یا «بسته»، هیچکدام از الزامات را نمیشود تعیین کرد. این راهنما عددها و بندها را با شمارهٔ صفحه کنار هم گذاشته است.
اول: پارکینگ شما باز است یا بسته؟
این تعریف، نه سلیقه است نه عرف. مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۹۵، صفحهٔ ۱۸) پارکینگ باز را با سه شرط عددی تعریف کرده است:
- برای تهویهٔ طبیعی، حداقل دو سمت خارجی آن دارای بازشو با توزیع یکنواخت باشد.
- در هر طبقه، مجموع مساحت گشودگیهای خارجی حداقل ۲۰ درصد مساحت کل دیوارهای پیرامونی پارکینگ در همان طبقه باشد.
- مجموع طول بازشوهای خارجی دستکم ۴۰ درصد طول کل دیوارهای پیرامونی در آن طبقه باشد.
- دیوارهای داخلی پارکینگ باید حداقل ۲۰ درصد گشودگی با توزیع یکنواخت داشته باشند.
و تعریف مقابل، کوتاه و بیابهام: «به هر پارکینگی که باز نباشد، پارکینگ بسته گفته میشود.» عملاً بیشتر پارکینگهای ساختمانهای تهران بستهاند — و بستن یعنی ورود به الزامات سنگینتر تهویه و اعلام و اطفا.
انباریهای واقع در پارکینگ الزام جداگانه دارند و با هر مساحتی اسپرینکلر میخواهند — جزئیات در ضوابط انباری و انبار. پارکینگ مکانیزه تعریف جداگانه دارد: پارکینگی که فاقد طبقه است و خودروها بدون حضور راننده و بهوسیلهٔ تجهیزات مکانیزه جای میگیرند. اگر کاربری ساختمان صرفاً پارکینگ مکانیزه و فاقد متصرف باشد، ضوابط اطفای حریق سازمان (صفحهٔ ۱۳) آن را در ردیف ۱ جدول سطحبندی قرار میدهد.
خاموشکننده: حداقل ۲ عدد، فاصلهٔ حداکثر ۱۵ متر
بند ۳-۲-۹ ضوابط اطفای حریق سازمان آتشنشانی تهران (صفحهٔ ۲۱) صریح است:
در پارکینگها حداقل ۲ خاموشکننده ۶ کیلوگرمی باید نصب شود و حداکثر فاصله دسترسی تا هر خاموشکننده از دورترین نقطه پارکینگ، بیشتر از ۱۵ متر نباشد.
نوع خاموشکنندهٔ پارکینگ در جدول همان ضوابط (صفحهٔ ۱۹) ABC تعیین شده است. جعبههای آتشنشانی و رایزری که به آنها آب میرساند الزامات جدا دارند — در لوله ایستاده و رایزر آتشنشانی. دقت کنید که ۱۵ متر فاصلهٔ دسترسی از دورترین نقطه است، نه فاصلهٔ دو خاموشکننده از هم — پارکینگهای دراز و L شکل معمولاً به بیش از دو عدد نیاز پیدا میکنند.
اسپرینکلر: رمپ و مسیر تردد هم باید پوشش داشته باشد
رایجترین اشتباه در نقشههای پارکینگ همینجاست. بند ۴-۱-۳ ضوابط اطفا (صفحهٔ ۲۵) خود این اشتباه را نام برده است:
پارکینگها و محل پارک خودروها و مسیر تردد آنها باید بهطور کامل تحت پوشش سیستم اسپرینکلر قرار گیرد. اجرای یک یا دو اسپرینکلر، به ازای هرکدام از خودروهای پارکینگ، اصولی نبوده و کلیه فضاهای پارکینگ، شامل محلهای پارک خودرو، مسیرهای تردد و رمپها، باید تحت پوشش کامل شبکه بارنده قرار گیرد.
یعنی معیار «هر خودرو یک اسپرینکلر» غلط است؛ معیار پوشش کامل فضاست — و رمپها که اغلب در نقشه جا میمانند، صراحتاً جزو آن شمرده شدهاند.
نکتهٔ دیگری که روی محاسبات هیدرولیکی اثر مستقیم دارد: ضوابط اطفا (صفحهٔ ۲۶) پارکینگ خودرو را در ردهٔ خطر معمولی گروه دو طبقهبندی کرده است. این طبقهبندی دبی و تراکم طراحی شبکهٔ بارنده را تعیین میکند — و دبی هم حجم مخزن و ظرفیت پمپ را تعیین میکند و اشتباهگرفتنش، کل محاسبات را باطل میکند.
پارکینگ بسته: اعلام حریق و شبکهٔ بارندهٔ خودکار الزامی است
بند ۳-۱۱-۳-۷-۳ مبحث سوم (صفحهٔ ۱۹۸) تکلیف را روشن کرده است: پارکینگهای بسته باید مجهز به سیستم اعلام حریق خودکار و شبکهٔ بارندهٔ خودکار تأیید شده باشند، و طراحی شبکهٔ بارنده باید بر اساس استانداردهای معتبر (مانند NFPA 13) و اصول مهندسی انجام شود.
همان بند یک اختیار مهم هم به مرجع صدور پروانه داده: میتواند نصب سیستم کشف و اعلام خطر گاز مونوکسید کربن را مطالبه کند — الزامات نصبش در هشداردهندهٔ مونوکسید کربن. اگر این را از ابتدا در نقشه نیاورید، احتمال برگشت پرونده هست.
در طبقاتی که به هر دلیل نیاز به فلوسوییچ هست (از جمله پارکینگها)، ضوابط اطفا (صفحهٔ ۲۹) تصریح کرده که تمامی متعلقات باید کامل و به ترتیب نصب شود و حذف قسمتی از متعلقات به بهانهٔ اجرای سیستم اعلام حریق در آن طبقه مجاز نیست.
تهویه: دو بخش مستقل، برق اضطراری، راهاندازی خودکار
اگر پارکینگ شرایط «باز» را نداشته باشد، باید برای خروج دود و فرآوردههای گازی حریق تهویه داشته باشد. تهویهٔ طبیعی از طریق قسمتهای باز دائمی در جدارهها یا سقف تأمین میشود و ضوابط برای آن نسبت مشخصی از مساحت کف تعیین کرده است (بند ۳-۱۱-۳-۷-۱، صفحهٔ ۱۹۷ — عدد دقیق را در بازدید فنی روی پروژهٔ شما اعلام میکنیم).
در نبود تهویهٔ طبیعیِ واجد شرایط، تهویهٔ مکانیکی الزامی است — با چهار قید که معمولاً از قلم میافتند (بندهای ۳-۱۱-۳-۷-۲ تا ۳-۱۱-۳-۷-۵، صفحههای ۱۹۸):
- مبنای طراحی شرایط حریق: تا تهیهٔ دستورالعمل ملی، بر اساس NFPA 92 یا BS 7346.
- تقسیم به دو بخش: سیستم تهویه باید حداقل به دو بخش تقسیم شود، بهطوری که هر یک قادر به تهویهٔ ظرفیت مربوط به خود باشد.
- راهاندازی خودکار: تهویه باید با فعال شدن شبکهٔ اسپرینکلر آن بخش یا طبقه شروع به کار کند؛ فعالسازی از طریق کاشف دود هم پذیرفته است.
- منبع تغذیهٔ اضطراری: در صورت قطع برق اصلی، تهویه باید از برق اضطراری تغذیه شود.
ظرفیت تخلیهٔ هوا در شرایط عادی هم باید با مبحث چهاردهم مقررات ملی ساختمان بخواند. ما این محاسبات را با شبیهسازی انجام میدهیم، نه با تخمین — جزئیات در سامانهٔ تخلیهٔ دود. تجهیزات این بخش هم موجود است: جتفن، فن آکسیال و دمپر.
ساختار، کف و ارتفاع: سه عددی که در معماری قفل میشود
این سه، اگر در مرحلهٔ معماری رعایت نشوند، اصلاحشان بعداً بسیار گران است (بندهای ۳-۱۱-۳-۱ تا ۳-۱۱-۳-۴، صفحههای ۱۹۶ و ۱۹۷):
- ارتفاع: حداقل ارتفاع آزاد و بدون مانع پارکینگ باید ۲۱۰ سانتیمتر باشد. «بدون مانع» یعنی پس از عبور داکت، سینی کابل و لولهٔ اسپرینکلر.
- کفسازی: روکش کف باید از بتن یا سایر مصالح غیرقابل سوختن باشد. استفاده از روکش آسفالت فقط در پارکینگهای تراز محوطهٔ ساختمان مجاز است.
- ساختار: ساختار تصرفهای اختصاصیافته به پارکینگ باید از نوع غیرقابل سوختن (ساختارهای نوع ۱ یا ۲) باشد.
دو بندی که بیشترین برگشت پرونده را میسازند
۱. شیبراه راه خروج نیست. بند ۳-۱۱-۳-۲ (صفحهٔ ۱۹۶): شیبراههای اتومبیلروِ پارکینگ نباید به عنوان راه خروج یا قسمتی از آن در نظر گرفته شود. نقشههایی که مسیر خروج را از رمپ عبور میدهند، رد میشوند.
۲. بازشوی مستقیم به اتاق خواب ممنوع است. بند ۳-۱۱-۳-۶ (صفحهٔ ۱۹۷): ایجاد بازشوی مستقیم از پارکینگ به اتاقی که برای خوابیدن استفاده میشود مجاز نیست. در صورت وجود چنین اتاقی — مانند اتاق نگهبان یا سرایداری — باید یک فضای پیشورودی با دیوارهای جداکننده با یک ساعت مقاومت در برابر آتش در نظر گرفته شود که ابعادش دستکم ۱٫۲۰ در ۱٫۲۰ متر باشد.
جداسازی پارکینگ از سایر تصرفها هم باید مطابق جدول ۳-۲-۳ مبحث سوم انجام شود (بند ۳-۱۱-۳-۵).
نقشهٔ پارکینگ را به ما بسپارید
ایمن گستر تهران پویا در وندور لیست رسمی سازمان آتشنشانی تهران است و مسیر را یکجا برمیدارد: طراحی و نقشه با محاسبات هیدرولیکی، تأمین تجهیزات از نمایندگی مجاز، اجرا، سرویس دورهای و اخذ تاییدیه. انتخاب دتکتور مناسب پارکینگ خودش بحث جداست — عددها در راهنمای آشکارساز و دتکتور.
مشاورهٔ اولیه و بازدید فنی رایگان است و در محدودهٔ شهر تهران انجام میشود. برای بررسی نقشهٔ پارکینگ خود درخواست مشاوره ثبت کنید یا با ۰۲۱-۹۱۰۰۵۱۲۵ تماس بگیرید.
مبنای بندهای این صفحه: ضوابط ملاک عمل سامانههای اطفای حریق سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهر تهران (صفحههای ۱۳، ۱۹، ۲۱، ۲۵، ۲۶ و ۲۹) و مقررات ملی ساختمان، مبحث سوم، ویرایش سوم ۱۳۹۵ (صفحههای چاپی ۱۸، ۱۹۶، ۱۹۷ و ۱۹۸). ضوابط ممکن است بازنگری شود؛ مبنای هر طراحی، آخرین ویرایش در زمان اجراست.