بیشترِ ایرادهایی که کارشناس سازمان روی سیستم اعلام حریق میگیرد، از یک جا میآید: دتکتورها درست انتخاب یا درست جانمایی نشدهاند. ضوابط ملاک عمل سیستمهای کشف و اعلام حریق سازمان آتشنشانی تهران برای هر نوع آشکارساز، شعاع پوشش و فاصلهٔ نصب را با عدد مشخص کرده است. این راهنما همان عددها را — با شمارهٔ صفحه — کنار هم گذاشته است.
آشکارساز (دتکتور) چیست و چند نوع دارد؟
آشکارساز، چشمِ سیستم اعلام حریق است: نشانهٔ حریق را میبیند و به مرکز کنترل خبر میدهد. ضوابط سازمان این انواع را به رسمیت میشناسد:
- آشکارساز حرارتی — به بالا رفتن دما واکنش میدهد. برای فضاهایی که دود یا بخارِ عادی دارند (آشپزخانه، موتورخانه، پارکینگ) مناسبتر است.
- آشکارساز حرارتی خطی — کابلی که در طول مسیر دما را میسنجد؛ برای تونل، کانال و فضاهای طولانی.
- آشکارساز دودی نقطهای — رایجترین نوع؛ حریق را زودتر از حرارتی تشخیص میدهد.
- آشکارساز دودی نمونهبردار هوا — هوا را مکش میکند و تحلیل میکند؛ برای اتاق سرور و فضاهای حساس. (در این فضاها معمولاً سیستم اطفای گازی هم لازم میشود.)
- آشکارساز دودی خطی — پرتویی، برای سالنهای بلند و انبارهای مرتفع.
- آشکارساز شعله و جرقه — نور شعله را میبیند؛ برای فضاهای صنعتی با حریق سریع.
- آشکارساز گاز — نشت گاز را پیش از حریق تشخیص میدهد. (برای مونوکسید کربن الزامات جداگانهای هست — محل نصب و آستانهٔ هشدار.)
فاصلهٔ دتکتور دودی: شعاع پوشش ۶٫۵ متر
مهمترین عددی که در طراحی لازم دارید. ضوابط در صفحهٔ ۴۴ میگوید:
حداکثر شعاع پوشش آشکارساز دودی در سقف صاف ۶.۵ متر بوده و هیچ قسمتی از اتاق نبایستی خارج از این محدوده پوشش قرار گیرد.
- راهروهای با عرض ۲ متر و کمتر — حداکثر فاصلهٔ دتکتورها از یکدیگر دو برابر شعاع پوشش، و فاصله از ابتدا و انتهای راهرو برابر شعاع پوشش.
- نصب روی دیوار مجاز است، تا فاصلهٔ حداکثر ۳۰۰ میلیمتر از سقف.
- راهرو تا ۴٫۶ متر عرض و اتاق تا ۸۴ متر مربع — پوشش حداکثر در نظر گرفته میشود.
- در انتخاب دتکتور دودی باید دما، رطوبت و سرعت جابهجایی هوای محل بررسی شود؛ دتکتوری که برای محیط مناسب نباشد یا خطای کاذب میدهد یا دیر عمل میکند.
فاصلهٔ دتکتور حرارتی: شعاع پوشش ۵٫۳ متر
ضوابط در صفحهٔ ۳۹ مبنا را استاندارد یا دستورالعمل سازنده قرار داده و مثال زده است: آشکارساز حرارتی با استاندارد EN 54-5 شعاع پوشش ۵٫۳ متر دارد و هیچ قسمتی از اتاق نباید بیرون از این محدوده بماند. نکات دیگر همان صفحه:
- دمای تشخیص باید حداقل ۱۱ درجه بیشتر از حداکثر دمای سقف اتاق باشد — وگرنه دتکتور در گرمای عادی هم آژیر میزند.
- فاصله از دیوار در نصب سقفی: حداقل ۱۰۰ میلیمتر. در نصب دیواری: ۱۰۰ تا ۳۰۰ میلیمتر پایینتر از سقف.
- حداقل شعاع پوشش برابر ۰٫۲۸ × ارتفاع کف تا سقف است؛ یعنی در سقف بلند، شعاع مؤثر کم میشود.
- ضرایب کاهندهٔ ناشی از تیر و بیم، سقف شیبدار و ارتفاع باید در جانمایی لحاظ شود.
سقفِ تیردار و بیمدار: قاعدهٔ ۱۰۰ میلیمتر
جایی که بیشترِ نقشهها اشتباه میشود. طبق ضوابط (صفحهٔ ۳۹) در آشکارساز حرارتی، بیم و تیر با عمق کمتر از ۱۰۰ میلیمتر، سقف صاف در نظر گرفته میشود و در بقیهٔ حالتها جدولِ اختصاصی ضوابط حاکم است: بسته به عمق تیر و فاصلهٔ تیرها، پوشش در راستای عمود بر تیرها به ۵۰ یا ۶۷ درصد کاهش مییابد و گاهی فضای بین دو بیم باید مثل یک اتاق مستقل در نظر گرفته شود.
برای آشکارساز دودی (صفحهٔ ۴۴) معیار نسبی است: اگر عمق تیر کمتر از ۱۰٪ ارتفاع کف تا سقف باشد پوشش کامل میماند؛ از ۱۰٪ به بالا، بسته به فاصلهٔ تیرها، پوشش نصف میشود یا فضای بین دو بیم اتاق مستقل حساب میشود.
منطقهٔ تشخیص (زون): حداکثر ۲۰۰۰ متر مربع
بند ۴-۶ ضوابط تصریح میکند حداکثر مساحت تحت پوشش یک منطقهٔ تشخیص حریق ۲۰۰۰ متر مربع است. این عدد تعیین میکند ساختمان شما به چند زون تقسیم شود و مستقیماً روی تعداد مدارها و ظرفیت پنل اثر میگذارد.
در سیستم آدرسپذیر هم سقف دیگری هست: تعداد عناصر هر لوپ نباید از ۲۵۶ قطعه بیشتر شود.
سه اشتباهی که پرونده را برمیگرداند
- دتکتور دودی در آشپزخانه یا پارکینگ. بخار و دودِ عادی باعث آژیر کاذب میشود؛ ضوابط انتخاب متناسب با شرایط محیطی را الزامی کرده است.
- نادیده گرفتن تیر و بیم سقف. نقشه با شعاع کامل کشیده میشود اما در محل، پوشش واقعی نصف است.
- تجهیزات چندبرندی. ضوابط استفاده از تجهیزات اصلی اعلام حریق را تماماً از یک برند الزامی کرده و تهیه را فقط از نمایندگیهای مجاز مورد تأیید سازمان مجاز میداند.
جانمایی درست را به ما بسپارید
طبق بند ۱-۳ ضوابط، طراحی سیستم اعلام حریق فقط از عهدهٔ دارندگان مجوز رسمی سازمان برمیآید. ایمن گستر تهران پویا در وندور لیست رسمی سازمان آتشنشانی تهران است و مسیر را یکجا برمیدارد: طراحی و نقشه، تأمین تجهیزات از نمایندگی مجاز، اجرا، سرویس دورهای و اخذ تاییدیه.
مشاورهٔ اولیه و بازدید فنی رایگان است و در محدودهٔ شهر تهران انجام میشود. برای بررسی نقشه یا ساختمان خود، درخواست مشاوره ثبت کنید یا با ۰۲۱-۹۱۰۰۵۱۲۵ تماس بگیرید.
مبنای بندهای این صفحه، ضوابط ملاک عمل سیستمهای کشف و اعلام حریق سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهر تهران است (صفحههای ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۳۴، ۳۹ و ۴۴). ضوابط ممکن است بازنگری شود؛ مبنای هر طراحی، آخرین ویرایش در زمان اجراست.