لوله ایستاده همان رایزر عمودی آتشنشانی است که آب را به جعبههای هر طبقه میرساند. سؤالی که بیشتر از همه پرسیده میشود «حداقل قطر رایزر چقدر است؟» — و جوابش به کلاس سیستم بستگی دارد. ضوابط سازمان آتشنشانی تهران یک فصل کامل به این موضوع اختصاص داده و همهٔ اعداد را مشخص کرده است. این راهنما آن اعداد را یکجا کنار هم گذاشته.
حداقل قطر رایزر: ۴ اینچ
پرتکرارترین سؤال، کوتاهترین جواب. ضوابط اطفای حریق:
| مورد | حداقل قطر |
|---|---|
| لوله ایستادهٔ کلاس یک و سه | ۴ اینچ |
| لوله ایستادهٔ کلاس چهار | ۲½ اینچ |
| رایزر مشترک (کلاس چهار + اسپرینکلر) | ۴ اینچ |
| رایزر مشترک، با محاسبات هیدرولیکی | قابل کاهش تا ۲½ اینچ |
| لولهٔ مشترک جعبههای آتشنشانی | ۲½ اینچ |
| لولهٔ متصل به هر جعبه | ۱½ اینچ |
نکتهٔ ارزش پول دارد: کاهش رایزر مشترک از ۴ به ۲½ اینچ فقط با محاسبات هیدرولیکی مجاز است. یعنی اگر محاسبه دارید، میتوانید قطر و در نتیجه هزینهٔ لولهکشی را کم کنید — و اگر ندارید، باید ۴ اینچ اجرا کنید. محاسبات هیدرولیکی اینجا مستقیماً به پول تبدیل میشود.
کلاس یک تا چهار: کدام برای ساختمان شما؟
ضوابط چهار کلاس را بر اساس سایز اتصال شیلنگ تعریف میکند:
| کلاس | سایز اتصال | برای چه کسی |
|---|---|---|
| یک | ۲½ اینچ | نیروهای آتشنشانی |
| دو | ۱½ اینچ | افراد آموزشدیده یا سازمان آتشنشانی |
| سه | ۱½ و ۲½ اینچ | ترکیب کلاس یک و دو |
| چهار | ¾ اینچ + ۱½ اینچ | ¾ برای ساکنین · ۱½ برای آتشنشان |
🔴 و یک هشدار که خود ضوابط داده است و کمتر جایی نوشته میشود — دربارهٔ کلاس یک:
اکثر نیروهای آتشنشانی در ایران، از اتصالات ۱½ جهت عملیات استفاده کرده و طراحی این کلاس، کارایی چندانی نخواهد داشت.
یعنی طراحی کلاس یک روی کاغذ درست است ولی در عمل به کار نیروی آتشنشان نمیآید. اگر پیمانکاری برای ساختمان شما کلاس یک پیشنهاد داد، همین الزام را از او بپرسید.
ایستگاه شیلنگ کلاس چهار باید دو انشعاب داشته باشد: یک انشعاب ¾ اینچ مجهز به شیر، قرقره، شیلنگ لاستیکی نیمهسخت و نازل آب برای ساکنین؛ و یک انشعاب ۱½ اینچ با شیر قطعکن و کوپلینگ مناسب برای آتشنشانان. در تصرفات غیرمسکونی و غیراداری گروه S3، علاوه بر این باید یک شیلنگ نواری ۱½ اینچ با اتصالات و نازل روی رک مخصوص هم تعبیه شود.
فشار: کف ۲ بار، سقف ۷ بار
این سه عدد تعیین میکنند سیستم شما قبول میشود یا نه:
- حداقل ۲ بار در خروجی دورترین شیلنگ ¾ اینچ از نظر هیدرولیکی.
- حداکثر ۷ بار — فشار خروجیها نباید از این بیشتر شود.
- حداقل ۴ بار در ساختمانهای گروه S3، در خروجی دورترین اتصال شیلنگ.
اگر فشار از حد مجاز بالاتر رفت، باید با ادوات تنظیم فشار مهار شود. این ادوات باید بهصورت دوتایی اجرا شوند و شیرهای فشارشکن باید عملکرد هیدرولیکی داشته باشند و بدون وابستگی به مقدار جریان، فشار ورودی متغیر را به فشار ثابت و کمتر تبدیل کنند.
در ساختمانهای بلند که زون فشار بالا و پایین لازم است، میتوان رایزرهای مجزا با پمپ مشترک گرفت و فشار هر زون را جداگانه تنظیم کرد.
آبدهی: ۱۰۰ گالن در دقیقه
ظرفیت آبدهی لولهٔ ایستادهٔ کلاس چهار باید ۱۰۰ گالن در دقیقه در نظر گرفته شود. و هر خروجی شیلنگ نیمهسخت باید حداقل ۸ گالن در دقیقه آبدهی داشته باشد، با نازل سهحالتهٔ شیردار که قابلیت تنظیم برای حالت جت و اسپری داشته باشد.
این عدد مستقیماً در انتخاب پمپ آتشنشانی و حجم مخزن آب وارد میشود — فرمول حجم مخزن و الزامات اتاق پمپ.
اتصال آتشنشانی (سیامی): سه بند که رد میشوند
اتصال مخصوص آتشنشانی جایی است که ماشین آتشنشانی به سیستم شما وصل میشود.
- حداقل دو انشعاب ۲½ اینچ و پلاک مشخص با تعداد طبقات و حداکثر فشار رایزر. سایز لولهٔ ارتباطی تا رایزر باید هماندازهٔ رایزر باشد.
- فاصلهٔ ۱ تا ۳ متری از درب ورودی اصلی پیشنهاد شده — جایی که بهراحتی دیده و استفاده شود.
- دو عدد شیر یکطرفه بین اتصال و رایزر اصلی، برای جلوگیری از تخلیهٔ آب رایزر. اگر شیر فهرستشده باشد، یک عدد کافی است.
- 🔴 شیر کنترل یا قطعکننده در این مسیر مجاز نیست. ضوابط صراحتاً میگوید ارتباط این اتصال با کلکتور پمپ، وقتی ابتدای رایزر شیر قطعکن دارد، صحیح نیست.
- اگر ساختمان بیش از یک رایزر دارد، اتصال آتشنشانی باید به تمامی رایزرها (لوله ایستاده و شبکهٔ بارنده) مرتبط شود. و اگر بیش از یک اتصال دارد، هر اتصال به همهٔ رایزرها.
- در زونبندی ارتفاعی، هر زون یک اتصال مجزا با پلاک خوانا شامل حداکثر فشار و طبقات تحت سرویس.
جانمایی جعبهها — و یک ممنوعیت صریح
🔴 جانمایی جعبهٔ آتشنشانی در پلکانهای ساختمان ممنوع است. این کوتاهترین و صریحترین ممنوعیت فصل است و در بسیاری از ساختمانها رعایت نشده.
جای درست کجاست؟ طبق ضوابط، در امتداد مسیرهای فرار یا جنب دربهای خروج یا پیشورودی پلکانها — و توصیه شده حداکثر در فاصلهٔ ۳ متری از درب پلکان. محل باید طوری باشد که احتمال نفوذ دود و حرارت حداقل و دسترسی به تمام فضاهای طبقه ممکن باشد.
- به ازای هر ۲ راه خروج در ساختمان، حداقل یک لولهٔ ایستادهٔ کلاس چهار لازم است.
- شعاع پوشش هر شیلنگ حداکثر ۳۰ متر و متناسب با طول شیلنگ بهکاررفته.
- محل انشعاب جعبهها در رایزر مشترک باید قبل از تجهیزات ابتدای خط طبقه باشد.
جعبهٔ آتشنشانی: ابعاد، ارتفاع و ضخامت ورق
ضوابط جعبه را دقیق مشخص کرده — این اعداد را موقع خرید جعبهٔ آتشنشانی کنترل کنید:
- ارتفاع نصب: فاصلهٔ عمودی مرکز قرقرهٔ شیلنگ تا کف تمامشده باید ۱۴۰ تا ۱۶۰ سانتیمتر باشد.
- حداقل ابعاد: برای جعبه با قرقره و شیلنگ ¾ به طول ۲۰ متر، ۶۵×۷۵×۲۰ سانتیمتر.
- فاصلهٔ داخلی: بین همهٔ اجزا (کوپلینگ، شیرآلات، شیلنگ، قرقره) باید حداقل ۲٫۵ سانتیمتر فاصله باشد تا بدون درگیری قابل استفاده باشند.
- ضخامت ورق بدنه: حداقل ۱ میلیمتر. کمتر از آن فقط با تست مقاومت طبق استاندارد و تأیید عملکرد.
- 🔴 قفل: باید آسانبازشو باشد و فاقد هرگونه قفل یا کلید.
- رنگ: حتیالمقدور قرمز؛ در غیر این صورت رنگی که با دیوار پیرامون متفاوت و بهسادگی قابل تشخیص باشد.
- بدنه باید علامتگذاری شبرنگ با ابعاد مناسب روی درب داشته باشد تا اقلام داخلش مشخص باشد.
و مشخصات شیلنگ: شیلنگهای نواری نباید کمتر از ۳۸ میلیمتر قطر داشته باشند و طولشان بسته به جانمایی جعبهها باید بین ۲۰ تا ۳۰ متر باشد.
چهار الزامی که معمولاً از قلم میافتد
- رنگ و ارتینگ. تمام قسمتهای لوله ایستاده باید با رنگ آستر پوشیده و با رنگ قرمز براق رنگآمیزی شود، و رایزرهای اصلی باید به سیستم اتصال به زمین (ارتینگ) متصل باشند.
- دمای آب. در محلهای با احتمال یخزدگی، دمای آب سیستم تر یا ترکیبی باید همواره بین ۴٫۴ تا ۴۸٫۹ درجهٔ سانتیگراد حفظ شود. 🔴 و استفاده از محلول ضدیخ در سیستم لوله ایستاده مجاز نیست.
- تخلیهٔ هوا. در انتهای رایزر و بالاترین قسمت لولهٔ ایستادهٔ خشک و رایزر مشترک، باید شیر خودکار تخلیهٔ هوا تعبیه شود.
- فلوسوییچ و شیر کنترل. ابتدای تمام خطوط لوله ایستاده باید شیر کنترل جریان نصب شود و رایزر باید مجهز به فلوسوییچ در ارتباط با سیستم اعلام حریق باشد. در رایزر مشترک اسپرینکلر و لوله ایستاده، یک سری از این متعلقات کفایت میکند.
در ساختمانهای با ارتفاع بیش از ۱۲۸ متر الزامات سنگینتر میشود: هر منطقهٔ شبکهٔ بارنده باید حداقل دو رایزر داشته باشد که طبقات را یکدرمیان تغذیه کنند، و کلیهٔ تجهیزات باید از نوع فهرستشده باشند.
رایزر و جعبههای خود را با ما بررسی کنید
ایمن گستر تهران پویا در وندور لیست رسمی سازمان آتشنشانی تهران است و مسیر را یکجا برمیدارد: طراحی و محاسبات هیدرولیکی، تأمین تجهیزات، اجرا، سرویس دورهای و اخذ تاییدیه. الزامات مرتبط: پارکینگ · انبار و انباری · تعداد و ارتفاع کپسول · دتکتور و اعلام حریق.
مشاورهٔ اولیه و بازدید فنی رایگان است و در محدودهٔ شهر تهران انجام میشود. برای تعیین کلاس و قطر رایزر ساختمان خود، درخواست مشاوره ثبت کنید یا با ۰۲۱-۹۱۰۰۵۱۲۵ تماس بگیرید.
مبنای بندهای این صفحه، «لوله ایستاده آتشنشانی و سیستم اطفای حریق دستی» از ضوابط ملاک عمل سامانههای اطفای حریق سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهر تهران است. ضوابط ممکن است بازنگری شود؛ مبنای هر طراحی، آخرین ویرایش در زمان اجراست.