سه سؤال دربارهٔ کپسول آتشنشانی بیشتر از همه پرسیده میشود: چند تا لازم است؟ کجا نصب شود؟ در چه ارتفاعی؟ ضوابط اطفای حریق سازمان آتشنشانی تهران در فصل ۳ هر سه را با عدد جواب داده است. این راهنما آن عددها را با شمارهٔ بند جمع کرده.
چند کپسول لازم است؟ جدول کامل
| نوع تصرف | حداقل تعداد | حداکثر فاصلهٔ دسترسی | بند |
|---|---|---|---|
| مسکونی و اداری | هر ۲ واحد یک کپسول ۶ کیلوگرمی | ۲۳ متر | ۳-۲-۸ |
| پارکینگ | حداقل ۲ کپسول ۶ کیلوگرمی | ۱۵ متر | ۳-۲-۹ |
| تجاری زیر ۱۰۰ متر مربع | ۱ کپسول ۶ کیلوگرمی | ۱۵ متر | ۳-۲-۱۰ |
| تجاری ۱۰۰ متر مربع و بیشتر | حداقل ۲ کپسول ۶ کیلوگرمی | ۱۵ متر | ۳-۲-۱۰ |
| صنعتی — خطر معمولی | حداقل ۲ کپسول ۶ کیلوگرمی | ۱۵ متر | ۳-۲-۱۱ |
| صنعتی — پرخطر | حداقل ۲ کپسول ۶ کیلوگرمی | ۹ متر | ۳-۲-۱۱ |
سه قاعدهٔ عمومی که روی همهٔ ردیفها سوار میشود:
- در هر طبقه از تصرف، حداقل یک خاموشکننده باید نصب شود (بند ۳-۲-۴) — حتی اگر جدول عدد کمتری بدهد.
- حداکثر مسافت دسترسی هیچگاه نباید بیش از ۲۳ متر شود (بند ۳-۳-۱). این سقفِ مطلق است.
- خاموشکنندهها باید بدون در نظر گرفتن دیگر سیستمهای اطفای ثابت تهیه و نصب شوند (بند ۳-۱-۳) — یعنی داشتن اسپرینکلر از تعداد کپسول کم نمیکند.
مسافت پیمایش در امتداد مسیر حرکت از دورترین نقطه اندازهگیری میشود و خط مستقیم نیست (بند ۳-۲-۷) — نکتهای که در نقشههای زیاد اشتباه حساب میشود.
ارتفاع نصب: ۱۵۰ یا ۱۰۰ سانتیمتر؟
به وزن کپسول بستگی دارد و مرزش ۱۸ کیلوگرم است (بندهای ۳-۴-۱۱ و ۳-۴-۱۲):
| وزن کل کپسول | حداکثر ارتفاع نقطهٔ بالایی از کف |
|---|---|
| کمتر از ۱۸ کیلوگرم | ۱۵۰ سانتیمتر |
| بیش از ۱۸ کیلوگرم (غیر از چرخدار) | ۱۰۰ سانتیمتر |
و یک عدد که همیشه فراموش میشود (بند ۳-۴-۸): حداقل فاصلهٔ زیر خاموشکننده تا زمین نباید کمتر از ۱۰ سانتیمتر باشد. کپسولی که روی زمین گذاشته شده، ایراد گرفته میشود.
محل نصب هم قاعده دارد: کپسول باید در طول مسیر خروج و نزدیک خروجها نصب شود و مسیر دسترسی به آن کوتاه و عاری از وسایل مزاحم باشد (بند ۳-۴-۶). داخل هر واحد، حداقل یک کپسول باید در مجاورت درب خروج و حداکثر در فاصلهٔ ۳ متر باشد (بند ۳-۲-۱۲). و باید با بست متناسب، محکم و پایدار نصب شود (بند ۳-۴-۵).
کدام نوع کپسول؟ گروه حریق را بشناسید
بند ۳-۱-۲ حریقها را بر اساس NFPA طبقهبندی میکند:
- گروه A — مواد سوختنی معمولی: چوب، پارچه، کاغذ، لاستیک و انواع پلاستیکها
- گروه B — مایعات قابل اشتعال، مایعات سوختنی، گریسهای نفتی، قیر
- گروه K — روغنهای آشپزی؛ الزامات جدا دارد (آشپزخانهٔ صنعتی)
- گروه C — تجهیزات الکتریکی برقدار
🔴 دو قاعدهٔ کلیدی که ترکیب را تعیین میکند:
- نصب خاموشکنندهٔ کلاس A در تمامی فضاها الزامی است (بند ۳-۲-۱). هر فضایی که بار حریق کلاس B یا C دارد، باید علاوه بر آنها یک خاموشکنندهٔ کلاس A هم داشته باشد.
- در صورت استفاده از خاموشکنندهٔ نوع BC، باید یک خاموشکنندهٔ نوع A مستقل با وزن مناسب هم نصب شود (بند ۳-۲-۳). به همین دلیل نوع ABC در بیشتر ساختمانها انتخاب سادهتری است.
محیطها هم بر اساس NFPA 10 به سه ردهٔ کمخطر، میانخطر و پرخطر تقسیم میشوند (بند ۳-۲-۲) و همین رده، تعداد و مسافت پیمایش را عوض میکند.
در اماکن پرخطر و اماکنی که محدودیت حضور افراد وجود دارد، باید خاموشکنندهٔ چرخدار مناسب لحاظ شود (بند ۳-۳-۳).
شارژ و سرویس دورهای: چه چیزی روی بدنه باید باشد
این بخش همان چیزی است که در بازدید کارشناس اول از همه نگاه میشود (بندهای ۳-۴-۱ تا ۳-۴-۴):
- خاموشکنندهها باید با سرویسهای دورهای کارایی مطلوب داشته باشند و همواره با شارژ کامل در محل نصب باشند.
- 🔴 شناسنامهٔ تاریخ بازرسی، شارژ قبلی و تاریخ شارژ مجدد باید روی بدنه، خوانا و قابل رؤیت نصب شده باشد.
- دستورالعمل استفاده باید روی کپسول نصب و هنگام نصب بهوضوح قابل رؤیت باشد.
- کپسول باید نشان استاندارد ملی ایران یا تأییدیهٔ معتبر بینالمللی مورد تأیید سازمان آتشنشانی داشته باشد.
یعنی کپسولی که شناسنامهاش خوانا نیست یا تاریخ شارژ مجددش گذشته، عملاً مثل نداشتنش است. شارژ کپسول آتشنشانی را ما با ثبت شناسنامه انجام میدهیم.
و نکتهٔ قفل (بند ۳-۴-۷): اگر کپسول داخل کابینت یا جعبهٔ آتشنشانی قرار گیرد، قفل باید آسانبازشو باشد و استفاده از قفل جز در موارد خاص ممنوع است. الزامات کامل جعبه در لوله ایستاده و رایزر آمده است.
در فضاهای بزرگ مانند سالن کنفرانس که حذف موانع دیداری ممکن نیست، باید از علائم راهنمای نشاندهندهٔ مکان خاموشکننده استفاده شود (بند ۳-۴-۹).
کپسولهای ساختمان خود را بررسی کنیم
ایمن گستر تهران پویا در وندور لیست رسمی سازمان آتشنشانی تهران است: تأمین کپسول دستی و چرخدار، شارژ و سرویس دورهای، طراحی، اجرا و اخذ تاییدیه. مرتبط: پارکینگ · انبار · هزینهٔ تاییدیه.
مشاورهٔ اولیه و بازدید فنی رایگان است و در محدودهٔ شهر تهران انجام میشود. برای شمارش و جانمایی کپسولهای ساختمان خود، درخواست مشاوره ثبت کنید یا با ۰۲۱-۹۱۰۰۵۱۲۵ تماس بگیرید.
مبنای بندهای این صفحه، فصل ۳ «خاموشکنندههای دستی» از ضوابط ملاک عمل سامانههای اطفای حریق سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهر تهران است (صفحههای چاپی ۱۶ تا ۲۳). ضوابط ممکن است بازنگری شود؛ مبنای هر طراحی، آخرین ویرایش در زمان اجراست.