تاییدیه آتش‌نشانی برای ساختمان چند طبقه

در ساختمان چند طبقه، الزامات ایمنی حریق با سه عدد جابه‌جا می‌شود: تعداد طبقه، ارتفاع و زیربنا. از یک مرز به بعد سیستم اعلام حریق الزامی می‌شود و از مرزی دیگر، پوشش کامل اسپرینکلر. در این صفحه همان مرزها را با شمارهٔ بند از مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۹۵) و ضوابط اطفای حریق ۱۴۰۴ سازمان آتش‌نشانی تهران می‌بینید تا پیش از طراحی یا تشکیل پرونده بدانید از ساختمان شما دقیقاً چه خواسته می‌شود.

سه عددی که تکلیف ساختمان شما را روشن می‌کند

مبحث سوم، ساختمان بلندمرتبه را ساختمانی تعریف می‌کند که ارتفاع بالاترین کف طبقهٔ قابل بهره‌برداری آن بیش از ۲۳ متر از تراز متوسط زمین باشد (تعاریف فصل ۳-۱، صفحهٔ ۹). این عدد مهم‌ترین مرز در کل پروندهٔ شماست؛ عبور از آن، هم فصل اعلام حریق را سخت‌گیرانه‌تر می‌کند و هم فصل اطفا را.

ضوابط اطفای ۱۴۰۴ ارتفاع را این‌طور می‌سنجد: فاصلهٔ کف آخرین طبقهٔ دارای تصرف تا تراز معبر دسترسی مجاور ساختمان (توضیحات جدول ۱-۵۹، صفحهٔ ۱۲). زیربنا هم به‌صورت ناخالص و برای کل ساختمان حساب می‌شود. مرزهای اصلی این دو سند را به خاطر بسپارید: ۵ طبقه، ۱۲ متر، ۲۳ متر، ۳۰ متر و زیربنای ۴۸۳۰ مترمربع. اگر هنوز مطمئن نیستید ساختمان شما اصلاً مشمول است یا نه، اول ببینید کدام ساختمان‌ها به تاییدیه آتش‌نشانی نیاز دارند.

اعلام حریق در مسکونی: مرز ۵ طبقه و ۲۰ واحد

برای بناهای آپارتمانی (تصرف گروه م-۲)، بند ۳-۵-۴-۱-۲ مبحث سوم (صفحهٔ ۵۶) دو مرز روشن می‌گذارد. اول: اگر ساختمان بیش از ۵ طبقه بالاتر از تراز زمین دارد، باید سیستم اعلام حریق دستی برای ساختمان و سیستم خودکار موضعی داخل واحدهای مسکونی نصب شود. دوم: هر ساختمانی که بیش از ۲۰ واحد مسکونی دارد، حتی اگر کوتاه باشد، به سیستم اعلام حریق دستی نیاز دارد.

همان بند یک حالت سوم هم دارد: واحدی که بیش از یک طبقه پایین‌تر از بالاترین تراز تخلیهٔ خروج خودش قرار گرفته باشد، باید سیستم خودکار موضعی داشته باشد. این حالت در واحدهای زیرهمکف دیده می‌شود و در بازدیدها از قلم می‌افتد.

مرز ۵ طبقه یک اثر اداری هم دارد. طبق پیوست ۱ مبحث سوم (صفحهٔ ۲۰۳)، در شهرهای بزرگ برای ساختمان‌های مسکونی دارای بیش از ۵ طبقه روی زمین و برای کلیهٔ ساختمان‌های غیرمسکونی، استعلام از سازمان آتش‌نشانی در دو مرحله انجام می‌شود: صدور پروانه و صدور گواهی پایان‌کار. یعنی از ۶ طبقه به بالا، پروندهٔ شما دو بار روی میز کارشناس می‌رود و نقشه‌ها باید از همان مرحلهٔ پروانه درست باشند. جزئیات مسیر اداری را در صفحهٔ مراحل اخذ تاییدیه آتش‌نشانی ببینید.

بالای ۲۳ متر: اعلام حریق خودکار برای کل ساختمان

از ۲۳ متر به بالا، بخش ۳-۵-۵ مبحث سوم (صفحهٔ ۵۹) وارد می‌شود: ساختمان‌های بلند با هر نوع تصرف باید به سیستم کشف و اعلام حریق خودکار مجهز باشند. علاوه بر آن، کاشف دود در اتاق‌های تجهیزات مکانیکی، الکتریکی، مخابرات و اتاق تجهیزات آسانسور الزامی است و سیستم صوتی و اعلام خطر باید امکان پخش پیام زندهٔ صوتی در آسانسورها، پلکان خروج و طبقات منتخب را داشته باشد (بند ۳-۵-۵-۳، صفحهٔ ۶۰).

فصل ۳-۱۰ هم برای همین ساختمان‌ها الزامات تکمیلی دارد: نصب سیستم صوتی و اعلام خطر (بند ۳-۱۰-۴-۱، صفحهٔ ۱۸۶)، سیستم لولهٔ قائم تأییدشده (بند ۳-۱۰-۴-۲، صفحهٔ ۱۸۶) و اتاق کنترل و فرماندهی آتش‌نشانی (بند ۳-۱۰-۴-۳).

یک استثنای مهم را هم بدانید: طبق بند ۳-۱-۳-۱-۱ (صفحهٔ ۱۳)، در این ویرایش، ضوابط اختصاصی ساختمان‌های بلندمرتبه برای ساختمان‌های آپارتمانی مسکونی با حداکثر ۸ طبقه روی تراز زمین اجباری نیست. این استثنا فقط ضوابط اختصاصی فصل بلندمرتبه را برمی‌دارد؛ الزامات عمومی اعلام و اطفا سر جای خود می‌ماند و تفسیر حالت‌های مرزی با کارشناس سازمان است.

اسپرینکلر از کجا الزامی می‌شود

مرز اصلی در ضوابط اطفای ۱۴۰۴ همان ۲۳ متر است. بند ۴-۱-۵ (صفحهٔ ۲۴) می‌گوید ساختمان‌های بلندمرتبه (بالای ۲۳ متر) باید به‌طور کامل تحت پوشش شبکهٔ بارنده قرار گیرند: همهٔ فضاها از اتاق خواب و پذیرایی تا آشپزخانه، به‌جز سرویس‌های بهداشتی. کمد لباس در تصرف مسکونی تا مساحت حداکثر ۲٫۲ مترمربع اسپرینکلر نمی‌خواهد، اما انباری با هر مساحتی مستلزم نصب اسپرینکلر است.

دو الزام هم مستقل از ارتفاع اجرا می‌شوند: پارکینگ‌ها، محل پارک خودروها، مسیر تردد و رمپ‌ها باید به‌طور کامل زیر پوشش اسپرینکلر باشند (بند ۴-۱-۳، صفحهٔ ۲۴) و کلیهٔ قسمت‌های تصرفات تجاری، شامل واحدها و راهروها، هم همین‌طور (بند ۴-۱-۴). پس حتی یک ساختمان ۳ طبقه با پارکینگ، بخشی از شبکهٔ بارنده را خواهد داشت.

مرز دوم، ترکیبی است: طبق بند ۴-۳-۹ (صفحهٔ ۲۸)، در ساختمان‌هایی با ارتفاع بیش از ۲۳ متر یا زیربنای کلی بیش از ۴۸۳۰ مترمربع، روی انشعاب اسپرینکلر ابتدای خط در هر طبقه باید متعلقات کنترل (شیر کنترل، درجهٔ فشارسنج، فلوسوئیچ و شیر تست و تخلیه) در قسمت مشاعات نصب شود. اگر ساختمان زیر هر دو مرز باشد، نصب یک سری از این متعلقات در ابتدای رایزر اصلی کافی است. دقت کنید که «یا» در این بند مهم است: یک ساختمان کوتاه اما وسیع هم مشمول متعلقات طبقه‌به‌طبقه می‌شود.

گروه S1 تا S3: هرچه بالاتر، سخت‌گیرانه‌تر

ضوابط اطفای ۱۴۰۴ ساختمان‌ها را در جدول ۱-۵۹ (صفحهٔ ۱۱) بر اساس کاربری، ارتفاع و زیربنا در سه گروه S1 تا S3 دسته‌بندی می‌کند؛ تکلیف تصرف‌هایی که در این جدول نیامده‌اند با نظر مقام قانونی مسئول تعیین می‌شود. برای مسکونی آپارتمانی، اداری و آموزشی با زیربنای زیر ۴۸۳۰ مترمربع: زیر ۲۳ متر گروه S1، از ۲۳ تا ۳۰ متر گروه S2 و از ۳۰ متر به بالا گروه S3. زیربنای بیشتر، گروه را بالا می‌برد؛ مثلاً همان ساختمان زیر ۲۳ متر با زیربنای ۴۸۳۰ تا ۱۰۰۰۰ مترمربع S2 و با زیربنای بیش از ۱۰۰۰۰ مترمربع S3 می‌شود.

برای تجاری و پارکینگ طبقاتی مرز پایین‌تر است: با زیربنای زیر ۴۸۳۰ مترمربع، زیر ۱۲ متر گروه S2 و از ۱۲ متر به بالا S3؛ با زیربنای بیشتر، در هر ارتفاعی S3 است. مسکونی اقامتی و تجمعی هم از ۲۳ متر مستقیم به S3 می‌رود. گروه بالاتر یعنی الزامات سنگین‌تر: در ساختمان‌های S3، استفاده از جداول پیش‌تعیین‌شده مجاز نیست و سیستم باید با محاسبات هیدرولیکی طراحی شود (بند ۴-۸-۳، صفحهٔ ۷۸) و پمپ آتش‌نشانی باید به‌صورت پکیج مورد تأیید سازمان باشد (بند ۶-۱-۹، صفحهٔ ۸۹).

پمپ و خاموش‌کننده در ساختمان چند طبقه

مرز ۵ طبقه در انتخاب پمپ هم اثر دارد: برای ساختمان‌های ۵ طبقه و کمتر با کاربری مسکونی می‌توان از پمپ با دبی ۱۳۵ گالن بر دقیقه استفاده کرد؛ در صورت استفاده از اسپرینکلرهای واکنش سریع، دبی پمپ برای دستهٔ S1 حداقل ۱۵۰ و برای S2 حداقل ۲۰۰ گالن بر دقیقه است و ظرفیت پمپ ساختمان‌های S3 باید از محاسبات هیدرولیکی دربیاید (بند ۶-۱-۷، صفحات ۸۸ و ۸۹).

خاموش‌کننده‌ها را هم جدول ۳-۲-۱ ضوابط اطفا (صفحهٔ ۱۸) تعیین می‌کند: در مسکونی، اداری و آموزشی برای هر ۲ واحد یک خاموش‌کنندهٔ ۶ کیلوگرمی ABC با حداکثر فاصلهٔ دسترسی ۲۳ متر؛ در پارکینگ حداقل ۲ خاموش‌کنندهٔ ۶ کیلوگرمی و در موتورخانه حداقل یک خاموش‌کنندهٔ ۲۵ کیلوگرمی چرخدار.

جدول جمع‌بندی: از کدام مرز، کدام الزام

این جدول برای جهت‌گیری اولیه است؛ ملاک نهایی، متن کامل بندها و نظر کارشناس سازمان آتش‌نشانی در بازدید است.

چه کنید

پیش از ارسال پرونده، بندهای پرتکرار را در چک‌لیست تاییدیه آتش‌نشانی با شمارهٔ مستند تیک بزنید؛ الزامات آسانسور هم جداگانه در الزامات آسانسور در تاییدیه آتش‌نشانی آمده است.

اول سه عدد ساختمان را دقیق دربیاورید: ارتفاع از کف آخرین طبقهٔ دارای تصرف تا تراز معبر، تعداد طبقات روی زمین و زیربنای ناخالص از پروانه. دوم، با جدول بالا مشخص کنید کدام مرزها را رد کرده‌اید و کدام سیستم‌ها برای شما الزامی است. سوم، نقشهٔ اعلام و اطفا را از همان ابتدا بر اساس همین بندها تهیه کنید؛ اصلاح بعد از بازدید کارشناس یعنی دوباره‌کاری در سقف و دیوار تمام‌شده. چهارم، مسیر اداری را شروع کنید؛ قدم‌به‌قدم آن را در صفحهٔ مراحل اخذ تاییدیه آتش‌نشانی نوشته‌ایم.

اگر ساختمان شما نزدیک یکی از این مرزهاست و مطمئن نیستید کدام گروه است، همان اول بپرسید. تهران‌پویا از آبان ۱۳۹۴ — بیش از ده سال — در همین حوزه کار می‌کند، عضو وندور لیست رسمی است و بیش از ۱۰۰۰ تاییدیه گرفته است. مشاوره و بازدید فنی در شهر تهران رایگان است: ۰۲۱-۹۱۰۰۵۱۲۵.

منبع: مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۹۵) و ضوابط اطفای حریق ۱۴۰۴ سازمان آتش‌نشانی تهران.