چک‌لیست تاییدیه آتش‌نشانی شهریور ۱۴۰۵: ۲۰۴ بند مستند

کارشناس آتش‌نشانی با یک فهرست بند به بند سراغ ساختمان شما می‌آید، نه با سلیقه. مشکل اینجاست که آن فهرست در سه سند جداگانه پخش شده و بیشتر صفحه‌های وب هم فقط کلیات را تکرار می‌کنند.

این صفحه همان الزام‌ها را باز کرده است. هر ردیف مستقیماً از همان اسناد درآمده تا اگر کارشناس ایرادی گرفت، بدانید ملاکِ داوری چیست. ترتیب کاغذبازی و بازدید را جداگانه در مراحل اخذ تاییدیه آتش‌نشانی توضیح داده‌ایم.

فهرست را چاپ کنید و با آن در ساختمان بچرخید. بخشی از ردیف‌ها با یک متر سنجیده می‌شود و بخشی از روی مدارک، نقشه و پروندهٔ تجهیزات. هر ردیفی که تیک نخورد، نامزد جدی ایراد در بازدید است و باید پیش از درخواست بازدید تعیین تکلیف شود.

یک نکته را از همین ابتدا بدانید: این فهرست همهٔ الزامات نیست. زیرمجموعه‌ای از پرتکرارترین بندهاست و تیک کاملِ آن به‌تنهایی تضمین صدور تاییدیه نیست. الزامات هر ساختمان به تصرف، ارتفاع و زیربنای همان ساختمان بستگی دارد.

اعلام حریق: آشکارساز، شستی، پنل و باتری

مرجع این بخش «ضوابط ملاک عمل سیستم‌های کشف و اعلام حریق» سال ۱۳۹۸ است. شماره‌گذاری آن با ضوابط اطفا فرق دارد.

• ☐ هیچ آشکارسازی در فاصلهٔ کمتر از یک متر از دریچهٔ دمندهٔ هوا نصب نشده باشد.
• ☐ در سقف صاف، هیچ نقطه‌ای از اتاق بیرون از پوشش آشکارساز دودی نمانده باشد: شعاع ۶.۵ متر بر مبنای NFPA72 یا حداکثر فاصلهٔ ۷.۵ متر بر مبنای BS5839. ملاک داوری، استانداردی است که طراحی سیستم شما بر مبنای آن انجام شده.
• ☐ در محدودهٔ ۵۰ سانتی‌متری هر آشکارساز، هیچ مانع یا تجهیزی نباشد — بر مبنای BS5839.
• ☐ سقف کاذب و کف کاذب با ارتفاع ۰.۸ متر و بیشتر، آشکارساز حریق داشته باشد.
• ☐ ارتفاع خط میانی هر شستی از کف تمام‌شده بین ۱ تا ۱.۲ متر باشد.
• ☐ کنار هر درِ خروجِ منتهی به پله یا فضای باز، در فاصلهٔ ۱.۵ متری شستی باشد.
• ☐ هیچ شستی‌ای داخل خودِ دستگاه پله نصب نشده باشد.
• ☐ مسافت پیمایش افقی از هر نقطهٔ طبقه تا نزدیک‌ترین شستی بیش از ۴۵ متر نباشد؛ اگر دربارهٔ نقشهٔ معماری ساختمان قطعیت نیست، ۳۰ متر ملاک است.
• ☐ در دو حالت، همین مسافت به ۲۵ متر کاهش می‌یابد: حضور افراد دارای محدودیت‌های حرکتی در ساختمان، و کاربریِ کار با مواد و تجهیزات با قابلیت اشتعال و توسعهٔ سریع حریق مانند مایعات و گازهای قابل اشتعال.
• ☐ در اتاق یا فضای نصب پنل، خودش یک آشکارساز دودی داشته باشد.
• ☐ پنل، پورت مانیتورینگ شهری و ترمینال‌های بدون ولتاژ داشته باشد.
• ☐ باتری اضطراری، ۲۴ ساعت کارکرد عادی به‌علاوهٔ ۵ دقیقه آلارم کامل را تأمین کند.
• ☐ اگر سیستم مجهز به هشدار گفتاری است، معیار باتری ۲۴ ساعت کارکرد بدون هشدار به‌علاوهٔ ۱۵ دقیقه آلارم کامل است، نه ۵ دقیقه.
• ☐ در محاسبهٔ ظرفیت باتری، ۲۰ درصد ضریب ایمنی لحاظ شده باشد.
• ☐ اتصال زمین با مقاومت کمتر از ۵ اهم به پنل و منابع تغذیه وصل باشد.
• ☐ مساحت هیچ زون تشخیص حریقی از ۲۰۰۰ مترمربع بیشتر نباشد.
• ☐ ساختمان حداقل دو آژیر روی دو مدار جداگانه داشته باشد.

خاموش‌کنندهٔ دستی

مرجع این بخش و دو بخش بعد، «ضوابط ملاک عمل سامانه‌های اطفای حریق» سال ۱۴۰۴ است. ضوابط ترکیبی از همین سند و ضوابط اعلام حریق ۱۳۹۸ است؛ هر جا مرجعِ یک ردیف با بقیه فرق کند، کنار خودش نوشته شده. از پرتکرارترین ایرادهایی که در بازدید گرفته می‌شود، همین چند سانتی‌متر ارتفاع نصب است.

• ☐ در تمام فضاها خاموش‌کنندهٔ مناسب کلاس A وجود داشته باشد، حتی جایی که بار حریق کلاس B یا C دارد.
• ☐ در هر طبقه دست‌کم یک خاموش‌کننده نصب شده باشد.
• ☐ داخل هر واحد، حداقل یکی از خاموش‌کننده‌ها تا درِ خروج بیشتر از ۳ متر فاصله نداشته باشد.
• ☐ خاموش‌کننده در طول مسیر خروج و نزدیک خروج‌ها باشد و مسیر دسترسی‌اش خالی از وسایل مزاحم باشد.
• ☐ فاصلهٔ زیر خاموش‌کننده تا زمین کمتر از ۱۰ سانتی‌متر نباشد.
• ☐ خاموش‌کنندهٔ زیر ۱۸ کیلوگرم، نقطهٔ بالایی‌اش از کف بیشتر از ۱۵۰ سانتی‌متر نباشد.
• ☐ هر خاموش‌کننده نشان استاندارد ملی ایران یا تأییدیهٔ معتبر بین‌المللی مورد تأیید سازمان آتش‌نشانی داشته باشد.
• ☐ شناسنامهٔ تاریخ بازرسی و شارژ، خوانا روی بدنه نصب باشد.
• ☐ اگر خاموش‌کننده داخل کابینت است، قفلش آسان‌بازشو باشد و تابلوی محل نصب داشته باشد؛ استفاده از قفل جز در موارد خاص که احتمال استفادهٔ غیرمجاز از خاموش‌کننده وجود دارد ممنوع است.

جعبهٔ آتش‌نشانی و لولهٔ ایستاده

• ☐ فاصلهٔ عمودی مرکز قرقرهٔ شیلنگ تا کف تمام‌شده بین ۱۴۰ تا ۱۶۰ سانتی‌متر باشد.
• ☐ جعبه تا حد امکان قرمز باشد؛ اگر رنگ دیگری دارد، باید از رنگ دیوار پیرامون به‌سادگی قابل تشخیص باشد.
• ☐ قفل جعبه آسان‌بازشو باشد و هیچ قفل یا کلیدی نداشته باشد.
• ☐ ضخامت ورق بدنهٔ جعبه حداقل ۱ میلی‌متر باشد؛ اگر کمتر از ۱ میلی‌متر است، باید گزارش آزمون‌های مقاومت بدنه مطابق استاندارد در پرونده موجود و تأیید شده باشد.
• ☐ بین متعلقات داخل جعبه (کوپلینگ، شیرآلات، شیلنگ، قرقره) حداقل ۲.۵ سانتی‌متر فاصله باشد.
• ☐ سایز لولهٔ مشترک جعبه‌ها حداقل ۲½ اینچ و لولهٔ متصل به هر جعبه حداقل ۱½ اینچ باشد.
• ☐ ظرفیت آبدهی لولهٔ ایستادهٔ کلاس چهار، ۱۰۰ گالن در دقیقه در نظر گرفته شده باشد.
• ☐ هیچ جعبه‌ای داخل پلکان جانمایی نشده باشد.
• ☐ قطر شیلنگ نواری کمتر از ۳۸ میلی‌متر نباشد و طولش بین ۲۰ تا ۳۰ متر باشد.
• ☐ مجموعهٔ قرقره، شیلنگ و جعبه از نوع فهرست‌شده باشد.

اسپرینکلر

• ☐ فاصلهٔ هیچ اسپرینکلری تا دیوار کمتر از ۱۰ سانتی‌متر نباشد.
• ☐ فاصلهٔ دو اسپرینکلر از هم کمتر از ۱.۸ متر نباشد.
• ☐ در سازهٔ غیرمسدودکننده، فاصلهٔ دفلکتور تا سقف بین ۲.۵ تا ۳۰ سانتی‌متر باشد و صفحهٔ فلزی بالای اسپرینکلر گذاشته نشده باشد.
• ☐ فاصلهٔ دفلکتور تا بالای مواد انبارشده بیش از ۴۶ سانتی‌متر باشد.
• ☐ همهٔ اسپرینکلرها نو باشند؛ اسپرینکلری که یک بار از سیستم جدا شده، دوباره نصب نشده باشد.
• ☐ رنگ اسپرینکلر کارِ سازنده باشد، نه رنگ‌آمیزی حین نصب.
• ☐ اسپرینکلرها از نوع فهرست‌شده باشند.
• ☐ اسپرینکلر ذخیره در انبار موجود باشد و دمای محل نگهداری کمتر از ۳۸ درجه باشد.
• ☐ در ساختمان بلندتر از ۲۳ متر یا با زیربنای بیش از ۴۸۳۰ مترمربع، متعلقات ابتدای انشعاب هر طبقه در مشاعات نصب شده باشد.

ردیف آخر همان الزامی است که پروژه‌های بلندمرتبه را زمین می‌زند. اگر ساختمان شما بیش از ۲۳ متر ارتفاع دارد، الزامات ساختمان‌های چند طبقه را هم مرور کنید.

مدارک، تجهیزات فهرست‌شده و گارانتی

خرید تجهیزات هم قاعدهٔ خودش را دارد: سازمان مالک را موظف کرده محصولات ایمنی را از فهرست‌های رسمی خودش تهیه کند. روش سنجیدن اینکه یک محصول واقعاً در فهرست هست یا نه را در تجهیزات مورد تایید سازمان آتش‌نشانی تهران آورده‌ایم.

«فهرست‌شده» در این ضوابط معنای دقیق دارد و با «استاندارد» یکی نیست. طبق ضوابط اطفا، این محصولات در سایت رسمی سازمان آتش‌نشانی تهران قابل رویت هستند. ردیف‌های این بخش با متر سنجیده نمی‌شود؛ از روی پروندهٔ مدارک بررسی می‌شود.

• ☐ خاموش‌کنندهٔ دستی، اسپرینکلر، فلوسوئیچ و مجموعهٔ قرقره و نازل در هر سه گروه تصرف باید فهرست‌شده باشند — جدول.
• ☐ در ساختمان‌های بالای ۱۲۸ متر، تمام تجهیزات از نوع فهرست‌شده باشد.
• ☐ مدل، کد تأییدیهٔ آزمایشگاه و نام کمپانی سازنده روی تمام تجهیزات اعلام حریق ثبت شده باشد — ضوابط اعلام حریق.
• ☐ تجهیزات اصلی اعلام حریق تماماً از یک برند باشد — ضوابط اعلام حریق.
• ☐ نمایندگی، دو سال گارانتی از تاریخ مهر و امضای گواهی اصالت تعهد کرده باشد — ضوابط اعلام حریق.
• ☐ تعهد ۱۰ سال تأمین قطعات یدکی ارائه شده باشد — ضوابط اعلام حریق.
• ☐ چک‌لیست گارانتی دوساله، گواهی اصالت و خدمات پس از فروش ده‌ساله، مهر و امضاشده در پرونده باشد — بخش «مستندات نهایی».
• ☐ صورت‌جلسهٔ آموزش کاربری سیستم به بهره‌بردار ضمیمه شده باشد — بخش «مستندات نهایی».

جدول جمع‌بندی: قلم و معیار عددی

پیش از تماس با کارشناس، این ۸ مورد را خودتان چک کنید

• ☐ ارتفاع بالای هر خاموش‌کننده تا کف را اندازه بگیرید؛ زیر ۱۸ کیلوگرم نباید از ۱۵۰ سانتی‌متر بگذرد.
• ☐ زیر هر خاموش‌کننده تا زمین دست‌کم ۱۰ سانتی‌متر فاصله باشد.
• ☐ در هر واحد، فاصلهٔ نزدیک‌ترین خاموش‌کننده تا درِ خروج را بسنجید؛ بیشتر از ۳ متر نباشد.
• ☐ مرکز قرقرهٔ هر جعبه را تا کف اندازه بگیرید؛ باید بین ۱۴۰ تا ۱۶۰ سانتی‌متر باشد.
• ☐ قفل همهٔ جعبه‌ها را امتحان کنید؛ هیچ جعبه‌ای نباید کلید بخواهد.
• ☐ زیر هر آشکارساز را نگاه کنید؛ ۵۰ سانتی‌متری آن خالی باشد و تا دریچهٔ دمندهٔ هوا یک متر فاصله داشته باشد.
• ☐ برگهٔ محاسبات ظرفیت باتری را از پیمانکار بخواهید و عدد آن را با معیار بسنجید: ۲۴ ساعت کارکرد عادی به‌علاوهٔ ۵ دقیقه آلارم، و اگر پنل هشدار گفتاری دارد ۱۵ دقیقه آلارم، به‌علاوهٔ ۲۰ درصد ضریب ایمنی. آزمون واقعی با قطع برق، به‌خاطر مدت ۲۴ ساعته عملی نیست؛ ضمن اینکه پنل طبق ضوابط به مانیتورینگ شهری وصل است و قطع برق سیگنال خطا می‌فرستد، پس پیش از هر قطع برقی مرکز پایش را در جریان بگذارید.
• ☐ پوشهٔ مدارک را باز کنید؛ گواهی اصالت، ضمانت دوساله و تعهد ده‌سالهٔ قطعات یدکی باید مهر و امضای نمایندگی مجاز داشته باشد.

شش قلم اول را با یک متر و حدود بیست دقیقه وقت می‌شود سنجید. دو قلم آخر با متر سنجیدنی نیست و از روی پروندهٔ مدارک بررسی می‌شود. این هشت مورد از پرتکرارترین ایرادهای بازدید را پوشش می‌دهد، اما جای فهرست کامل بالا را نمی‌گیرد.

یک نکتهٔ آخر از مقررات ملی ساختمان: نصب خاموش‌کننده پشت درها یا داخل کابینت‌های قفل‌شده — غیر از جعبه‌های آتش‌نشانی — و در جاهایی که دسترسی سخت باشد، باید کنار گذاشته شود.

سندی که کارشناس روز بازدید در دست دارد

کارشناس سازمان روز بازدید یک برگهٔ مشخص هم همراه دارد: «چک لیست تخصصی بازدید فنی اجرای دستورالعمل ایمنی و آتش نشانی ساختمان ها». روی جلد نوشته شده «تهیه کننده: معاونت ایمنی و پیشگیری»، «آبان ماه یکهزار و سیصد و نود و شش» و «ویرایش نخست». سند ۴۵ صفحه است، ۳۳ بخش دارد و روی‌هم ۵۹۱ پرسش را در بر می‌گیرد؛ ده پرسشِ پایانی هم در انتهای همان سند آمده است.

خودِ سند دامنه‌اش را محدود می‌کند: این چک‌لیست «از الزامات عمومی بوده» و «برخی تمهیدات ایمنی با نظر مقام قانونی مسئول» ممکن است لازم‌الاجرا باشند. پس تیک کامل این ۵۹۱ ردیف هم سقف الزامات نیست.

هر سؤال دو ردیف پاسخ دارد؛ ردیف اول مالِ شماست

مهم‌ترین نکتهٔ عملی سند، یک جملهٔ کوتاه در آغازِ آن است. عین متن:

«در قسمت سمت را ست سوالات، دو ردیف وجود دارد که از سه مربع مجاور تشکیل شده است که ردیف بالا توسط شرکت مشاور و یا مجری و ردیف دوم توسط کارشناسان سازمان آتش نشانی تکمیل خواهد شد.»

یعنی ردیف بالای هر پرسش را شرکت مشاور و/یا مجری تکمیل می‌کند و ردیف دوم برای کارشناس سازمان می‌ماند. سند زمانِ تکمیل ردیف اول را تعیین نکرده است، اما دو حکم دیگرش عملاً کار را به قبل می‌کشاند: «تمام صفحات آن توسط مشاور، مجری و مسئولین فنی مرتبط با سوالات هر صفحه امضا و مهر شود» و اینکه هیچ‌یک از سؤال‌ها «بدون پاسخ گذاشته نشوند». پیشنهاد ما این است که این ردیف را پیش از بازدید پر کنید.

هر جا این دو ردیف با هم نخواند — شما «بلی» زده باشید و کارشناس «خیر» — اختلاف روی همان ردیف ثبت می‌ماند و باید اصلاح شود. سند دربارهٔ پیامد این اختلاف چیزی نگفته؛ آنچه گفته این است که «هرگونه قصور و نقصان در این مورد» بر عهدهٔ «تکمیل کننده اطلاعات» است. پس هرچه زودتر سراغ ردیف بالا بروید، فرصت اصلاح بیشتری دارید.

پنج قاعدهٔ پر کردن فرم

• «برای هر سؤال فقط یک گزینه (بلی یا خیر یا “N/A”) پر شود» و هیچ سؤالی «بدون پاسخ گذاشته نشوند».
• N/A «مخفف کلمه (Not Applicable)» است، یعنی کاربرد ندارد و قابل اجرا نیست؛ موردی که در ساختمان شما موضوعیت ندارد، نه موردی که هنوز اجرا نشده.
• «تمام صفحات آن توسط مشاور، مجری و مسئولین فنی مرتبط با سوالات هر صفحه امضا و مهر شود» — امضای صفحهٔ آخر کافی نیست.
• فرم باید عیناً همان نسخهٔ پورتال سازمان باشد: سند می‌گوید «متن چک لیست در اختیار کارفرما و پیمانکار» باید با فرمت (شکل، فونت، محتوا) موجود در پورتال سازمان مطابقت داشته باشد و «ایجاد هرگونه تغییر در آن به هر شکل» مجاز نیست. سند ضمانت‌اجرایی برای این حکم ننوشته، پس همان فایل پورتال را چاپ کنید. در مقابل، نکتهٔ دیگرِ همان فرم اجازه داده اگر جای توضیحات یک صفحه کم آمد، به شمارهٔ صفحاتی ارجاع دهید که «در پیوست چک لیست بصورت تایپی آورده و مهر و امضاء میگردد».
• هر جا در فرم از «مقررات ملی ساختمان» صحبت می‌شود، منظور مقررات ملی ساختمان، «ویرایش سال 1395 است» — نکتهٔ نخستِ سند. اگر مشاور شما با ویرایش دیگری تطبیق داده، همان‌جا اختلاف ردیف بالا و پایین ساخته می‌شود.

۳۳ بخش سند

آنچه در ادامه می‌آید از «ویرایش نخست» این سند (آبان ۱۳۹۶) برداشته شده است. پیش از استناد، نسخهٔ روی پورتال سازمان را بگیرید و همین سرفصل‌ها را با نسخهٔ خودتان تطبیق دهید؛ در ویرایشِ تازه‌تر ممکن است ترتیب و شمارِ پرسش‌ها فرق کند.

سرفصل‌ها نشان می‌دهد بازدید فقط اعلام و اطفا نیست؛ معماری، برق و تهویه هم سنجیده می‌شود:

• ۱ دسترسی خودروهای آتش‌نشانی
• ۲ راه‌های خروج
• ۳ اجزاء تشکیل‌دهندهٔ راه خروج
• ۴ ضوابط اختصاصی تصرف‌ها
• ۵ درهای مقاوم در برابر حریق
• ۶ مصالح نازک‌کاری‌های داخلی و نما
• ۷ منطقه‌بندی حریق و مقاومت در برابر آتش
• ۸ جان‌پناه
• ۹ پارکینگ باز
• ۱۰ پارکینگ بسته
• ۱۱ پارکینگ‌های مکانیزه
• ۱۲ آسانسور آتش‌نشانی
• ۱۳ لابی مرتبط با آسانسور آتش‌نشانی
• ۱۴ فضای امن (فضای پناه گرفتن)
• ۱۵ هلی‌پد
• ۱۶ ساختمان‌های بلندمرتبه — ساختمان بالای ۲۳ متر
• ۱۷ ساختمان بالای ۱۲۸ متر
• ۱۸ آتریوم
• ۱۹ ساختمان‌های عمیق با عمق بیش از ۱۸ متر
• ۲۰ مقاوم‌سازی در برابر حریق
• ۲۱ وضعیت ایمنی استخرهای شنا
• ۲۲ سایر موارد
• ۲۳ علائم خروج
• ۲۴ روشنایی
• ۲۵ ایمنی الکتریکی و اعلام حریق
• ۲۶ عمومی اطفا و کنترل وضعیت خاموش‌کننده‌های دستی
• ۲۷ وضعیت لوله‌های ایستاده
• ۲۸ کنترل وضعیت سیستم اسپرینکلر
• ۲۹ کنترل وضعیت پمپ و مخزن سیستم اطفای حریق
• ۳۰ کنترل وضعیت سیستم فشار مثبت پلکان
• ۳۱ کنترل وضعیت سیستم‌های تهویه/دودکش
• ۳۲ کنترل وضعیت سیستم تخلیهٔ پارکینگ (اگزاست)
• ۳۳ سایر موارد (موارد ویژهٔ مراکز انباری، صنعتی و اماکنی که سازمان آتش‌نشانی الزام می‌نماید)

ردیف‌های عددی که در فهرست بالا نیامده بود

این‌ها همان الزام‌هایی است که کارشناس روز بازدید از روی فرمِ خودش می‌پرسد. خاموش‌کننده و مسافت دسترسی:

• ☐ در تصرفات اداری و مسکونی به ازای هر ۲ واحد، یک خاموش‌کنندهٔ ۶ کیلویی نصب شده باشد.
• ☐ حداکثر مسافت دسترسی به خاموش‌کننده در تصرفات اداری و مسکونی ۲۳ متر باشد. دقت کنید سقفِ مسکونی و اداری ۲۳ متر است، نه ۱۵ متر؛ ۱۵ متر مالِ پارکینگ و تجاری است.
• ☐ در پارکینگ‌ها حداقل ۲ خاموش‌کنندهٔ ۶ کیلویی نصب شده باشد.
• ☐ حداکثر مسافت دسترسی به خاموش‌کننده در پارکینگ‌ها ۱۵ متر باشد.
• ☐ در تصرفات تجاری به ازای هر واحد، یک خاموش‌کنندهٔ ۶ کیلویی نصب شده باشد.
• ☐ حداکثر مسافت دسترسی به خاموش‌کننده در تصرفات تجاری ۱۵ متر باشد.
• ☐ حداقل یک دستگاه خاموش‌کننده در مجاورت راه خروج، در تمامی طبقات و فضاهای مستقل، در نظر گرفته شده باشد. این ردیف به تصرف قید نخورده و هر ساختمانی را می‌گیرد.
• ☐ اگر موتورخانه «با مساحت بیش از ……. متر مربع» باشد، حداقل یک خاموش‌کنندهٔ چرخ‌دار در مجاورت درِ آن در نظر گرفته شده باشد. عددِ مساحت در خودِ فرم جای خالی است؛ حدسش نزنید و ردیف را هم بی‌پاسخ نگذارید — سند تصریح می‌کند سؤال‌ها «بدون پاسخ گذاشته نشوند» و «هرگونه قصور و نقصان در این مورد» بر عهدهٔ «تکمیل کننده اطلاعات» است. تکلیف این عدد را از کارشناس سازمان بپرسید؛ تا وقتی روشن نشده، این ردیف الزامِ بی‌قیدوشرط نیست.

لولهٔ ایستاده:

• ☐ تعداد لوله‌های ایستاده مناسب باشد؛ «حداقل یک لوله به ازای هر دو دستگاه پلکان».
• ☐ لوله‌هایی که در فضای آزاد قرار دارند، در برابر یخ‌زدگی محافظت شده باشند.

اعلام حریق، فراتر از خودِ پنل. داشتنِ پورت مانیتورینگ روی پنل یک چیز است و برقرار بودن ارتباط چیز دیگر؛ این فرم دومی را می‌پرسد:

• ☐ سیستم اعلام حریق به سیستم مانیتورینگ سازمان آتش‌نشانی ارتباط داده شده باشد.
• ☐ جدول علت و معلول (Cause & effect) سیستم اعلام حریق به سازمان ارائه شده باشد.
• ☐ اصلِ «لینک پانل های کانونشنال به یکدیگر ممنوع است» رعایت شده باشد.
• ☐ اسپرینکلرها به سیستم اعلام متصل باشند.
• ☐ از هر مدار اعلام حریق (هر زون یا لوپ) حداقل دو دتکتور، یک شستی و همهٔ آژیرها تست شده باشند.
• ☐ سنسورهای مونوکسید کربن داخل واحدها به‌صورت موضعی، دارای تاریخ تولید حداکثر یک سال قبل از نصب و «دارای باطری با عمر پنج سال» باشند.

روشنایی و علائم خروج:

• ☐ حداقل روشنایی در راه‌های خروج، در کلیهٔ فضاهای سیستم خروج، «معادل ده لوکس» باشد.
• ☐ سیستم اضطراری روشنایی در دسترس خروج، خروج و تخلیهٔ خروج به نیروی برق اضطراری متصل باشد.
• ☐ روشنایی اضطراری «متناسب با دستور العمل اجرا شده» باشد و هنگام قطع برق، به‌صورت اتوماتیک و «ظرف 90 ثانیه» به برق اضطراری متصل شود. این یک سطر، دو پرسش است؛ «بلی» فقط وقتی درست است که هر دو برقرار باشد.
• ☐ تمام درهای حریق خودبسته‌شو، از هر دو طرف، با عبارت «درب حریق – بسته نگه دارید.» مشخص شده باشند.
• ☐ در مسیر پلکان انحرافی که احتمال گمراهی ساکنین هست — بن‌بست، پلکانی که به زیرزمین ادامه دارد و مانند آن — علامت «خروج نیست» نصب شده باشد.

پرسش‌های پایانیِ سند:

• ☐ برای پرسنل، به‌ویژه نگهبانان، نسبت به «آموزش واخذ گواهینامه» از سازمان آتش‌نشانی تهران اقدام شده باشد.
• ☐ تعهدنامهٔ محضری مبنی بر «سرویس و نگهداری سیستم های ایمنی» از طرف مالک و شرکت مجری ارائه شده باشد. این آخرین پرسشِ سند است؛ خالی گذاشتنِ ده پرسشِ پایانی یعنی فرم ناقص.

یک تصحیح: «بلندمرتبه» دو عدد دارد

عدد ۲۳ متر آن‌قدر تکرار شده که بسیاری آن را مرز بلندمرتبگیِ هر ساختمانی می‌دانند. خودِ فرم تعریف رسمی را می‌دهد و دو حالت را جدا می‌کند: «غیرمسکونی بیش از 23 متر تا کف بالاترین طبقه و مسکونی بیش از 30 متر از تراز متوسط زمین تا تراز متوسط بام».

هم عدد فرق می‌کند، هم مبنای اندازه‌گیری: ۲۳ متر برای غیرمسکونی و تا کف بالاترین طبقه؛ ۳۰ متر برای مسکونی و از تراز متوسط زمین تا تراز متوسط بام. پیش از پاسخ به این ردیف، اول روشن کنید ارتفاع ساختمان شما با کدام مبنا اندازه گرفته شده است؛ عددی که در پروانه آمده لزوماً با مبنای این ردیف یکی نیست.

سه نکته را اما دست‌کم نگیرید. یکم، سند این را به شکل یک پرسش می‌آورد و ردیف دوم را کارشناس سازمان پر می‌کند؛ پس این دو عدد را برای آماده‌کردن مدارک به کار ببرید، نه برای اینکه خودتان ساختمان را معاف اعلام کنید. دوم، عنوان همان بخشِ فرم بدون هیچ تفکیکی «ساختمان بالای 23 متر» نوشته شده و همین عنوان جلوی چشم کارشناس است، پس تفکیک مسکونی و غیرمسکونی را باید با استناد به متنِ همان پرسش توضیح بدهید. سوم، «خیر» در این پرسش شما را از بخش‌های دیگر معاف نمی‌کند — آسانسور آتش‌نشانی محرکِ مستقلِ خودش را دارد: «آیا ساختمان بر اساس مقررات ملی ساختمان ملزم به اجرای آسانسور دسترسی آتش نشان می باشد؟». سند خودش هم می‌گوید این چک‌لیست «از الزامات عمومی بوده» و «برخی تمهیدات ایمنی با نظر مقام قانونی مسئول» ممکن است لازم‌الاجرا باشند.

این تعریف دربارهٔ مشمول‌شدن به ضوابط اختصاصی بلندمرتبه است. حواستان باشد عدد ۲۳ در همین فرم یک‌بار دیگر و با معنای کاملاً متفاوت هم آمده: جای دیگری از فرم می‌گوید حداکثر مسافت دسترسی به خاموش‌کننده در تصرفات اداری و مسکونی «حداکثر 23 متر» است. آن ۲۳، ارتفاع ساختمان است و این ۲۳، فاصلهٔ راه رفتن تا خاموش‌کننده؛ یکی را جای دیگری نگذارید.

پیش از درخواست بازدید، همین فرم را از پورتال سازمان بگیرید، ردیف بالای هر سؤال را با مشاور و مجری پر کنید، تمام صفحات را مهر و امضا کنید و هر «خیر» را قبل از بازدید یا به «بلی» برسانید، یا — اگر آن مورد در ساختمان شما اصلاً موضوعیت ندارد — «N/A» بزنید. «خیر» را برای موردی که موضوعیت ندارد به «بلی» رساندن، هزینهٔ بی‌دلیل است؛ و «N/A» زدن برای موردی که موضوعیت دارد ولی هنوز اجرا نشده، همان‌جا لو می‌رود. برای کل مسیر پرونده اخذ تاییدیهٔ آتش‌نشانی، برای مرحلهٔ پایان کار این صفحه و برای ردیف‌های آسانسور، الزامات آسانسور را ببینید. تماس: ۰۲۱-۹۱۰۰۵۱۲۵.

اگر چند ردیف تیک نخورد، پیش از هر خریدی با ما تماس بگیرید. ما از آبان ۱۳۹۴ در همین کار هستیم، عضو وندور لیست سازمان آتش‌نشانی تهران‌ایم و بیش از ۱۰۰۰ تاییدیه در کارنامه داریم. بازدید فنی در تهران رایگان است: ۰۲۱-۹۱۰۰۵۱۲۵. برای دیدن نقشهٔ کامل مسیر، مراحل اخذ تاییدیه آتش‌نشانی را ببینید.

منبع: مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۹۵) · ضوابط اعلام حریق ۱۳۹۸ · ضوابط اطفای حریق ۱۴۰۴ · ضوابط ملاک عمل سامانه‌های تهویه، تخلیه و کنترل دود (۱۳۹۷) · ضوابط درب‌های مقاوم در برابر حریق (بهار ۱۴۰۳) · دستورالعمل طراحی فضای پناه دهی و مکان پناه گیری (اجرا از ۱ مهر ۱۳۹۹) · راهنمای تهیه مدارک و نقشه‌های سامانهٔ تهویهٔ پارکینگ · فرم خود اظهاری ایمنی تصرفات مواد شیمیایی — همگی از سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهر تهران.

تا اینجا اعلام حریق، خاموش‌کننده، جعبه و اسپرینکلر باز شد. پنج خانوادهٔ دیگر عددهایشان در اسناد جداگانهٔ سازمان آمده است: پارکینگ بسته و تخلیهٔ دود آن، فشار مثبت پلکان، درِ مقاوم در برابر حریق، فضای پناه‌دهی معلولین، و ساختمان‌هایی که مواد شیمیایی نگهداری یا توزیع می‌کنند — به‌همراه چک‌لیستِ خودِ سازمان برای نقشهٔ اگزاست. در ادامه همان عددها را آورده‌ایم تا پیش از بازدید بتوانید تیکشان بزنید.

پارکینگ: اول ببینید تهویهٔ مکانیکی لازم دارید یا نه

مرجع این بخش و سه بخش بعد، «ضوابط ملاک عمل سامانه‌های تهویه، تخلیه و کنترل دود» (پارکینگ، دهلیز پلکان) سازمان آتش‌نشانی تهران است؛ سالِ چاپ‌شده روی جلد آن ۱۳۹۷ است. پیش از هر محاسبه‌ای، چند حالتِ زیر تکلیف پروژه را روشن می‌کند.

یک نکته را قبل از همه بدانید: در هر سه آستانهٔ مساحت که در ادامه می‌آید، معیار مساحت ناخالص است، نه مساحت مفید. اگر با مساحت مفید حساب کنید، ممکن است ساختمانی را که مشمول است معاف بدانید و همان مورد در بازدید برگردد.

• ☐ معافیت از تهویهٔ مکانیکی سه شرط هم‌زمان دارد: پارکینگ بسته در طبقهٔ همکف یا منفی یک باشد، مساحت ناخالص آن کمتر از ۳۰۰ مترمربع باشد، و از راه رمپ یا یکی از اضلاع با فضای آزاد در ارتباط باشد. نبودِ هرکدام یعنی سامانه لازم است.
• ☐ در پارکینگ بسته تا طبقهٔ منفی سه — شامل منفی سه با عمق کمتر از ۹ متر — با مساحت ناخالص کمتر از ۵۰۰ مترمربع، سامانه می‌تواند فقط کانال تخلیه به‌همراه دو فن معمولی باشد. استثنایش این است که اگر فن محوری مستقیماً در مسیر جریان هوای عبوری قرار بگیرد، همان فن باید نرخ مقاومت F300 داشته باشد.
• ☐ اگر ساختمان حداقل یک کف با عمق بیش از ۹ متر نسبت به پایین‌ترین تراز تخلیهٔ خروج داشته باشد، ساختمانِ عمیق شمرده می‌شود و طبقات زیرزمین آن — حتی با کاربری غیرپارکینگ — باید سامانهٔ تهویهٔ مناسب دود داشته باشند.
• ☐ اگر مساحت ناخالص هر طبقهٔ پارکینگ بیش از ۲۰۰۰ مترمربع باشد، آن طبقه باید حداقل به دو قسمت با اندازهٔ تقریباً مساوی تقسیم شود و به دو راه خروج دسترسی داشته باشد. خروج دوم استثنائاً می‌تواند آسانسور یا پلهٔ برقی باشد.
• ☐ اگر زون‌بندی لازم شد، فضای هر طبقهٔ پارکینگ باید به زون‌های دودِ مجزا با مساحت حداکثر ۳۰۰۰ مترمربع تقسیم شود و هر زون سامانهٔ تخلیه و تأمین هوای تازهٔ جداگانه و مستقل داشته باشد.
• ☐ برای پارکینگی که مساحت هر طبقه‌اش بیش از ۹۰۰۰ مترمربع است، زون‌بندی با هماهنگی سازمان آتش‌نشانی تهران انجام می‌شود؛ یعنی این یکی را خودتان تعیین تکلیف نکنید.

عددهای تهویه و تخلیهٔ دود پارکینگ

پرتکرارترین اشتباه در این بخش، یکی گرفتن دو عددِ تعویض هوا است. ضوابط دو عدد جدا دارد: یکی برای شرایط عادی و تخلیهٔ گاز اگزوز خودروها، یکی برای شرایط حریق و تخلیهٔ دود. مبنای مساحتشان هم فرق می‌کند.

این دو عدد را هم عددِ ابدی فرض نکنید. خودِ ضوابط اجازه داده سازمان آتش‌نشانی با توجه به مطالعات ترافیکی و شرایط تصرف، همین مقادیر را برای هر پروژه تغییر دهد و ابلاغ کند. پس اگر برای پروژهٔ شما عدد دیگری ابلاغ شده، ملاک همان ابلاغیه است.

• ☐ در شرایط عادی، حداقل ۶ مرتبه تعویض هوا در ساعت برای تمامی طبقات پارکینگ در نظر گرفته شده باشد.
• ☐ در شرایط حریق، حداقل ۱۰ مرتبه تعویض هوا در ساعت برای یک طبقهٔ پارکینگ در نظر گرفته شده باشد.
• ☐ میانگین غلظت گاز مونواکسید کربن در پارکینگ، تحت هیچ شرایطی از ۵۰ ppm در مدت ۳۰ دقیقه بیشتر نشود.
• ☐ در پارکینگ‌هایی که کاربری عمومی دارند — پارکینگ عمومی، تجاری و اداری — طراحی طوری باشد که در شرایط عادی هم با بالا رفتن غلظت آلاینده‌ها و فرمان حسگر گاز مونواکسید کربن، امکان افزایش ظرفیت تخلیه تا میزان مناسب برای هر طبقه وجود داشته باشد.
• ☐ مقدار هوای جبرانی معادل ۵۰ تا ۷۵ درصد هوای تخلیه باشد و فشار پارکینگ همواره منفی بماند.
• ☐ تأمین هوای جبرانی به روش مکانیکی انجام شده باشد، و در هر پارکینگی که تخلیهٔ هوا دارد پیش‌بینی شده باشد. نشتی درها و باز بودن رمپ، جایگزین فن هوای تازه نیست.
• ☐ سرعت متوسط حرکت هوا در هر مقطع از پارکینگ بیشتر از ۲ متر بر ثانیه نباشد؛ هدفِ این سقف، جلوگیری از گسترش حریق است.
• ☐ سرعت هوا در مسیرهای فرار و رمپ‌ها از ۵ متر بر ثانیه بیشتر نشود تا خللی در فرار متصرفان ایجاد نشود. این سقف هم برای سامانهٔ کانالی و هم برای جت‌فن یکسان است.
• ☐ محاسبات ابعاد کانال بر پایهٔ حداکثر سرعت ۱۲ متر بر ثانیه، معادل ۲۴۰۰ فوت بر دقیقه، انجام شده باشد. سرعت بالاتر فقط در شرایط خاص و با ارائهٔ محاسبات کامل افت فشار مسیر کانال و دریچه و توان فن انتخابی و اخذ تأییدیهٔ سازمان ممکن است.

چهار فاصلهٔ ۳ متری هم در همین ضوابط هست که چون شبیه هم‌اند، معمولاً یکی‌شان جا می‌افتد و همان یکی در بازدید گرفته می‌شود:

• ☐ دهانهٔ کانال ورودی و خروجی هوا حداقل ۳ متر از یکدیگر فاصله داشته باشند و مستقیماً روبه‌روی هم نباشند، تا هوای تخلیه‌شده دوباره به داخل برنگردد.
• ☐ دهانهٔ کانال هوای جبرانی حداقل ۳ متر از دودکش‌ها و هواکش‌های سایر قسمت‌ها فاصله داشته باشد.
• ☐ دهانهٔ کانال خروج هوای تخلیه حداقل ۳ متر از هواسازها، کولرها و سایر مجراهای تأمین هوای فضاهای تحت تصرف انسان فاصله داشته باشد و در محل مسیرهای فرار و خروج افراد نباشد.
• ☐ دهانهٔ کانال خروج هوا حداقل ۳ متر بالاتر از سطح محل تردد متصرفین — معابر، حیاط و مانند آن — باشد.

فن، کانال، کابل و برقِ سامانهٔ تخلیه

سه دمای متفاوت در این بخش هست و هر کدام مالِ یک قلم است: فن، کانال و کابل. جابه‌جا کردنشان یعنی خرید اشتباه. ردیف‌های زیر با متر سنجیده نمی‌شود؛ از روی گواهی‌نامه‌های تجهیزات و نقشهٔ برق بررسی می‌شود.

• ☐ فن‌های تخلیهٔ هوا، جت‌فن‌ها و تجهیزات جانبی الکتریکی و مکانیکیِ مرتبط با نصب فن‌های اصلی که ممکن است در معرض حریق و گازهای داغ قرار بگیرند، حداقل یک ساعت در برابر حرارت ۳۰۰ درجهٔ سانتی‌گراد مقاوم باشند — همان کلاس F300 — و گواهی‌نامهٔ فنی معتبر داخلی یا بین‌المللی داشته باشند.
• ☐ فن‌های هوای جبرانی می‌توانند از نوع معمولی انتخاب شوند؛ برای این یکی دنبال گواهی مقاومت حرارتی نگردید.
• ☐ داکت‌ها، کانال‌ها، اتصالات، بست‌ها و آویزهای سامانهٔ تخلیهٔ هوای پارکینگ در برابر دمای حداقل ۸۰۰ درجهٔ سانتی‌گراد مقاوم باشند و ساختار و یکپارچگی خود را حفظ کنند.
• ☐ کابل‌های سامانهٔ تخلیه و کنترل دود به مدت دو ساعت در برابر دمای ۹۰۰ درجهٔ سانتی‌گراد مقاوم باشند.
• ☐ برق‌رسانی به سامانه‌های تخلیه و کنترل دود، بعد از کنتور برق و به‌صورت جداگانه و با فیوز مخصوص آتش‌نشانی باشد؛ طوری که با قطع تمام فیوزها به‌جز فیوز مخصوص آتش‌نشانی، فقط سامانه‌های ایمنی ساختمان برق داشته باشند.
• ☐ همهٔ سامانه‌های تهویهٔ پارکینگ به یک منبع تغذیهٔ ثانویه با ظرفیت مناسب وصل باشند که در قطع برق اصلی به‌صورت خودکار عمل کند.
• ☐ هر قسمت از سامانه حداقل دو فن داشته باشد، طوری که با از کار افتادن یکی، ظرفیت فن‌های باقی‌مانده از ۵۰ درصد ظرفیت مورد نیاز کمتر نشود. همین حکم برای سامانهٔ جت‌فن هم برقرار است.
• ☐ اگر برای یک کانال از دو فن موازی استفاده شده — یکی برای شرایط عادی و یکی برای شرایط حریق — این دو به سامانهٔ تعویض خودکار مجهز باشند تا فنِ حریق در اثر بی‌کاری طولانی از کار نیفتد.
• ☐ در همان حالت دو فن موازی، در محل اتصال فن به کانال از دمپر هوا استفاده شده باشد تا در کارکرد تکی، یک فن از فن دیگر مکش نکند.
• ☐ تابلو و پانل کنترل سامانه‌های تهویهٔ پارکینگ، با مصالحی که حداقل یک ساعت در برابر حریق مقاوم است، از فضای اصلی پارکینگ تفکیک شده باشد.
• ☐ کلید عملکرد دستی سامانهٔ تهویهٔ پارکینگ سه وضعیت داشته باشد: خاموش، روشن و اتوماتیک. این سه‌وضعیتی فقط برای تابلوی تهویهٔ پارکینگ است؛ تابلوی فشار مثبت پلکان قاعدهٔ جداگانهٔ خودش را دارد.

فشار مثبت پلکان و فضای پیش‌ورودی

محرک این سامانه ارتفاع ساختمان نیست. هر پلکانی که شرایط پلکان باز را نداشته باشد و فاقد نور و هوای طبیعی باشد، باید به سامانهٔ فشار مثبت مجهز شود. اختلاف فشار هم یک عدد نیست، دو عدد است و به داشتن یا نداشتن شبکهٔ بارندهٔ کامل بستگی دارد.

• ☐ حداقل اختلاف فشار نسبت به فضای مجاور، در ساختمان مجهز به شبکهٔ بارندهٔ کامل ۱۲٫۵ پاسکال و در سایر ساختمان‌ها ۲۵ پاسکال باشد.
• ☐ فشار هوای داخل باکس پلکان پس از راه‌اندازی سامانه، در هیچ‌کدام از طبقات نیروی وارد بر درب پلکان را از ۱۳۳ نیوتن بالاتر نبرد. این عدد، سقفِ نیروی مجاز برای باز کردن درب است.
• ☐ جانمایی جت‌فن‌ها طوری باشد که جریان هوای آن‌ها فشار دینامیکی روی سطح درب پلکان‌ها و درب لابی‌ها وارد نکند و دود به دهلیز پلکان، لابی یا راهروها نفوذ و ورود نکند. یعنی همان سقف ۱۳۳ نیوتن از دو طرف تهدید می‌شود: هم از سمت فشار مثبت، هم از سمت جت‌فن پارکینگ.
• ☐ فضای پیش‌ورودی همهٔ طبقات، در هر طبقه دریچهٔ اگزاست و دریچهٔ تأمین هوای تازه داشته باشد.
• ☐ نرخ تزریق هوای تازهٔ پیش‌ورودی بر پایهٔ ۶۰ مرتبه تعویض هوا در ساعت و نرخ هوای اگزاست بر پایهٔ ۹۰ مرتبه تعویض هوا در ساعت محاسبه شده باشد.
• ☐ دریچهٔ اگزاست در فاصلهٔ حداکثر ۱۵ سانتی‌متری از زیر سقف نصب شده باشد — این فاصله از بالای دریچه اندازه گرفته می‌شود.
• ☐ دریچهٔ هوای تازه در فاصلهٔ حداکثر ۱۵ سانتی‌متری از کف نصب شده باشد — این یکی از زیر دریچه اندازه گرفته می‌شود.
• ☐ تابلوی کنترل فن فشار مثبت — برخلاف تابلوی تهویهٔ پارکینگ — کلید دو حالتهٔ دستی و اتوماتیک داشته باشد.
• ☐ چراغ‌های نمایشگر تابلو با همین رنگ‌ها اجرا شده باشد: چراغ سیگنال جریان برق سبز، چراغ عملکرد فن در حالت اتوماتیک قرمز، و چراغ عملکرد فن در حالت دستی زرد.
• ☐ اگر از تایمر استفاده شده، زمان آن روی ۶۰ دقیقه تنظیم شده باشد.

یک قید مهم دربارهٔ روش محاسبه: مقادیر سرانگشتی فقط برای ساختمان مسکونی با ارتفاع دهلیز پلکان کمتر از ۳۰ متر و حداکثر ۲۴ واحد مجاز است. در ساختمان‌های غیرمسکونی و ساختمان‌های مسکونی با ارتفاع پلکان بیش از ۳۰ متر، محاسبات باید بر پایهٔ شرایط ساختمان و تعداد درب‌های باز و سایر پارامترهای اثرگذار انجام شود و استفاده از محاسبات سرانگشتی مجاز نیست. طراحی داینامیک هم برای مسکونیِ بیش از ۱۲ طبقه یا بیش از ۲۴ واحد، و برای همهٔ ساختمان‌های غیرمسکونی، الزامی است.

نکتهٔ آخر این خانواده، کاغذبازی نیست، اجراست: نقشه‌های تأییدشده باید بدون کوچک‌ترین تغییری در شکل و اندازه‌گذاری‌ها اجرا شوند. اگر حین اجرا چیزی تغییر کرد، باید دستورالعمل جدید گرفته و اصلاح انجام شود؛ در غیر این صورت خودِ ضوابط می‌گوید تأییدیهٔ نهایی صادر نخواهد شد.

درِ مقاوم حریق: عددِ جاری ۱۲۰ دقیقه است

مرجع این بخش «ضوابط درب‌های مقاوم در برابر حریق» سازمان آتش‌نشانی تهران است که روی جلدش بهار ۱۴۰۳ چاپ شده. اگر فروشنده‌ای به شما گفت «۹۰ دقیقه کافی است»، سند را تا آخر نخوانده. ماجرا این است:

• ☐ درب ورودی به دهلیز پلکان و لابی آسانسور در تمامی طبقات، هم‌زمان چهار صفت داشته باشد: مقاوم، دودبند، خودبسته‌شو و بدون قفل و بست — و ۱۲۰ دقیقه، یعنی دو ساعت، در برابر حریق مقاوم باشد.
• ☐ کاهش به ۹۰ دقیقه یک تخفیفِ مشروط است و شرطش به درب دیگری گره خورده: فقط اگر درب ورودی واحدها به لابی حداقل ۳۰ دقیقه مقاوم انتخاب شود، درب ورودی به دهلیز پلکان می‌تواند ۹۰ دقیقه باشد.
• ☐ همین سند بلافاصله آن تخفیف را می‌بندد: چون اسناد مثبتهٔ دربِ ۳۰ دقیقه‌ایِ ورودی واحدها از سوی شرکت‌ها به سازمان ارائه نشده، تا اطلاع ثانوی باید درب‌های پلکان خروج حداقل ۱۲۰ دقیقه انتخاب و استفاده شوند. پس عددی که امروز باید بخرید ۱۲۰ دقیقه است.

سه ممنوعیت نصب هم دارد که با چشم و در چند ثانیه سنجیده می‌شود:

• ☐ درب‌های راه خروج کاملاً از ساختارها و تزئینات مجاور متمایز باشند، طوری که به‌راحتی به‌عنوان درب راه خروج قابل تشخیص باشند.
• ☐ روی این درب‌ها آینه یا سایر مواد منعکس‌کننده نصب نشده باشد.
• ☐ این درب‌ها با پرده، آویز، تزئینات و مانند آن‌ها پنهان نشده باشند.

یک تاریخ، کل مسیر مدارک را دو نیم می‌کند. اگر دستورالعملِ پروژه پیش از ۱ فروردین ۱۳۹۴ صادر شده، سه نوع دربِ زیر باز است و مدارک هر کدام فرق می‌کند. اگر دستورالعمل از ۱ فروردین ۱۳۹۴ به بعد صادر شده، انتخاب بین این سه دیگر مسیرِ مدرکیِ مستقل نیست و باید مستقیم سراغ ردیف آخر همین فهرست بروید:

• ☐ درب هستهٔ چوبی: هستهٔ چوبی توپر که در کمترین مقطع خود حداقل ۵ سانتی‌متر ضخامت دارد، به‌همراه دستگیره، جک خودبسته‌شو و لولا. ابزار و یراق‌آلاتش باید تاییدیهٔ مقاوم در برابر حریق از آزمایشگاه مورد تأیید سازمان داشته باشند. توپر بودنِ هسته را نمایندگان سازمان حضوری احراز می‌کنند؛ یعنی برای این نوع، بازدید میدانی خودش بخشی از مدارک است.
• ☐ درب فلزی تولید داخل: ترکیبی از ورق فولادی با هستهٔ پشم سرامیک یا پشم سنگ، نوار درزبندی، دستگیرهٔ آنتی‌پانیک، جک خودبسته‌شو و لولا، با تاییدیهٔ مقاوم در برابر حریق از مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی.
• ☐ برای همین نوع، آزمون باید در کورهٔ مقاومت در برابر حریق مقیاس کوچک — یک مترمربع — و با جزئیات کامل شامل لنگهٔ درب، چارچوب، لولاها، دستگیره و قفل انجام شده باشد و نتیجه‌اش ۹۰ دقیقه (یک‌ونیم ساعت) مقاومت باشد. گزارش آزمونی که فقط لنگهٔ درب را سنجیده باشد، این ردیف را تیک نمی‌زند.
• ☐ درب وارداتی: تاییدیهٔ آزمایشگاه معتبر به میزان ۹۰ دقیقه (یک‌ونیم ساعت) مقاومت در برابر حریق داشته باشد. اگر صلاحیت آن آزمایشگاه پیش‌تر به تأیید سازمان نرسیده باشد، علاوه بر گواهی‌نامهٔ فنی، ارائهٔ گزارش کامل آزمایشگاه هم الزامی است.
• ☐ برای درب وارداتی، دو کاغذ جدا هم لازم است: گواهی معتبر نمایندگی از شرکت خارجی، و برگهٔ سبز گمرکی.
• ☐ برای پروژه‌هایی با دستورالعملِ ۱ فروردین ۱۳۹۴ به بعد — چه تولید داخل، چه وارداتی — تنها گواهی‌نامهٔ فنی از مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ملاک عمل است.

یک تذکر دربارهٔ همین دو عدد: آن ۹۰ دقیقه عددِ آزمونِ نوعِ درب در آزمایشگاه است، نه عددی که برای درب دهلیز پلکان می‌خرید. عددی که امروز برای درب ورودی به دهلیز پلکان و لابی آسانسور باید تهیه کنید ۱۲۰ دقیقه است. پیش از سفارش، این تفاوت را با تأمین‌کننده و کارشناس پرونده روشن کنید.

دو مدرک هم در هر سه نوع تکرار شده و معمولاً همین دوتاست که در پرونده کم است: گواهی نصب و اجرا با ذکر مشخصات کامل درب و مشخصات کامل پروژه شامل شمارهٔ پرونده و پلاک ثبتی، روی سربرگ شرکت؛ و فرم تقبل مسئولیت محضری شرکت در برابر عملکرد نامناسب درب‌های نصب‌شده در طول زمان بهره‌برداری.

فهرست شرکت‌های تأمین و تولیدکنندهٔ درب مقاوم در برابر حریق روی سایت رسمی سازمان بارگذاری شده است؛ پیش از سفارش، نام شرکت را در همان فهرست ببینید.

فضای پناه‌دهی معلولین و فضای پناه گرفتن خروج افقی

مرجع این بخش «دستورالعمل طراحی فضای پناه دهی و مکان پناه گیری» سازمان است که تاریخ اجرای چاپ‌شده روی آن ۱ مهر ۱۳۹۹ است. سه نکته را از همین ابتدا تصحیح کنید. یکم، این دستورالعمل هیچ آستانهٔ ارتفاعی ندارد؛ واژهٔ ارتفاع و بلندمرتبه در آن نیامده است. محرکِ الزام، نوع تصرف، فاصلهٔ درِ واحد تا پلکان و داشتن یا نداشتن شبکهٔ بارندهٔ سرتاسری است. دوم، این سند دو مفهوم جدا دارد که در بیشتر صفحه‌های وب یکی گرفته می‌شوند: «فضای پناه‌دهی معلولین» و «فضای پناه گرفتن خروج افقی». عددهایشان را جابه‌جا نکنید. سوم، «فضای امن» نامی است که ضابطهٔ پیشین به این فضا داده بود؛ اگر پروندهٔ شما پیش از ۱ مهر ۱۳۹۹ ملزم به اجرای «فضای امن» شده، رفتن به شرایطِ این دستورالعمل خودکار نیست و درخواستِ کتبیِ مالک و تأییدِ سازمان لازم دارد.

اول ببینید اصلاً مشمول هستید یا نه:

• ☐ قاعدهٔ پایه این است: هر طبقه‌ای که قانوناً امکان حضور معلول در آن هست، در راه‌های خروجِ قابل‌دسترسش فضای پناه‌دهی معلولین می‌خواهد. در تصرف‌های «سایر کاربری‌ها» — اداری، تجاری و مانند آن — نبودِ شبکهٔ بارندهٔ سرتاسری یعنی مشمول هستید.
• ☐ جانمایی فضای پناه‌دهی معلولین در راه‌پله‌های خروج مجاز الزامی نیست، فقط به شرطی که سرتاسر ساختمان به شبکهٔ بارندهٔ خودکارِ تأییدشده مجهز باشد. اسپرینکلر داشتنِ بخشی از ساختمان این استثنا را فعال نمی‌کند.
• ☐ استثنای دوم، تصرف‌های مسکونی گروه م-۲ است. متنِ معافیت فقط م-۲ را نام می‌برد، ولی جدول خلاصهٔ همان دستورالعمل این فضا را برای کلِ تصرف‌های مسکونی لازم نمی‌داند. اگر مسکونیِ غیر از م-۲ هستید، تکلیف را پیش از هزینه از کارشناس پرونده بپرسید.
• ☐ در تصرف مسکونی، اگر فاصلهٔ درِ هر واحد تا نزدیک‌ترین پلکان از ۳۰ متر بیشتر شود، آن تراز طبقه نیازمند تأمین یک خروج افقی است. این فاصله را روی نقشه اندازه بگیرید، نه با تخمین.
• ☐ تصرفات درمانی تحت هر شرایطی حداقل یک فضای پناه گرفتن خروج افقی می‌خواهند، در تمامی طبقات به‌جز تراز تخلیهٔ خروج.

اگر مشمول شدید، این‌ها ردیف‌های فضای پناه‌دهی معلولین است:

• ☐ در راه‌های خروج قابل‌دسترس، به ازای حداکثر هر ۲۰۰ نفر از متصرفان، فضای لازم برای استقرار یک صندلی چرخ‌دار با ابعاد خالص ۸۰ در ۱۲۰ سانتی‌متر تأمین شده باشد.
• ☐ دسترسی به هیچ‌یک از جایگاه‌های صندلی چرخ‌دار، توسط بیش از یک جایگاه دیگر مسدود نشده باشد.
• ☐ کف فضایی که در پلکان خروج جانمایی شده، با رنگ سبز متمایز و با علائم گرافیکی مخصوص از سایر فضاهای پلکان جدا شده باشد تا با مسیر حرکتی تداخل نکند.
• ☐ روی درِ این فضا، علائم لمسی برای نابینایان نصب شده باشد.
• ☐ پلکان در همان تراز طبقه‌ای که این فضا در آن جانمایی شده، با تابلوی ویژه مشخص شده باشد. متن تابلوی سبز در خودِ دستورالعمل «فضای پناه دهی» است.
• ☐ فضا به سامانهٔ مخابراتی دوطرفه مجهز باشد، طوری که فرد بتواند ارتباط برقرار کند و حضورش را اعلام کند.
• ☐ دستورالعمل راهنما در فضا نصب شده باشد.
• ☐ صندلی تخلیهٔ اضطراری جانمایی شده باشد — این ردیف فقط در ترازی الزامی است که فضای پناه‌دهی داخل باکس پلکان باشد.
• ☐ اگر فضا بیرون از باکس پلکان جانمایی شده، عرض مسیر قانونی تخلیهٔ خروج را کم نکرده باشد.
• ☐ اگر فضا در پلکان جانمایی شده، مانع حرکت یا چرخش جمعیتِ در حال خروجِ اضطراری از پلکان نشود.

و این‌ها ردیف‌های فضای پناه گرفتن خروج افقی است:

• ☐ جداره‌های تشکیل‌دهندهٔ این فضا حداقل ۲ ساعت در برابر آتش‌سوزی مقاومت داشته باشند.
• ☐ بازشوی خروج افقی از نوع خودبسته‌شو باشد، یا از نوع خودکارِ بسته‌شوی متصل به سیستم کشف دود تأییدشده.
• ☐ عرض مفید درِ ورود ۸۰ سانتی‌متر باشد و حداکثر نیروی فشاری برای باز کردن آن ۱۳۳ نیوتن، طوری که همهٔ متصرفان از جمله کهن‌سالان و بارداران بدون کمک دیگران بتوانند آن را باز کنند.
• ☐ امکان گردش و جاگیری برانکارد و ویلچر در فضا وجود داشته باشد؛ حداقل عرض مفید راهروهای ارتباطی مشاعاتِ درون این فضا ۱۲۰ سانتی‌متر است.
• ☐ فضا حداقل به یک دستگاه پلکان دسترسی مستقیم داشته باشد.
• ☐ هیچ داکت برقی، تأسیساتی یا متفرقه و هیچ شفت افقی یا عمودی داخل آن جانمایی نشده باشد، مگر آنکه فضا با دمپر و دیوارهٔ مقاوم در برابر حریق حوزه‌بندی شده باشد.
• ☐ اگر شفت آسانسور داخل این فضا جانمایی شده، فشار مثبت درون چاه خودش را داشته باشد.
• ☐ سامانهٔ روشنایی اضطراری برای زمان حریق و قطع برق، با استفاده از مولد برق ثانویه، در نظر گرفته شده باشد.
• ☐ فضا با تابلوهای راهنما مشخص شده باشد. دستورالعمل دو تابلو را نشان می‌دهد: تابلوی سبز با متن «فضای پناه گرفتن خروج افقی» و نماد ویلچر، و تابلوی آبی با متن «خالی از هرگونه مبلمان نگه داشته شود».

پیش از ارسال نقشهٔ اگزاست، این فهرست را خودتان بزنید

سازمان یک راهنمای جدا برای مدارک و نقشه‌های سامانهٔ تهویهٔ پارکینگ منتشر کرده که در پایانش یک چک‌لیست خلاصه دارد. خودِ راهنما تصریح می‌کند این چک‌لیست تنها شامل برخی موارد مهم است و ممکن است بسیاری از الزامات طراحی در آن نیامده باشد؛ پس تیک کامل آن به معنی کاملِ نقشه نیست. با این حال، همان راهنما پیشنهاد می‌کند طراح پیش از ارسال، نقشه‌ها را با آن تطبیق دهد تا دفعات بررسی و زمان تأیید کم شود. روی هیچ‌یک از صفحه‌های این راهنما تاریخی چاپ نشده است. چند عدد اینجا دوباره می‌آید، چون خودِ چک‌لیستِ سازمان آن‌ها را جدا می‌پرسد؛ همان عددهای بالاست، نه عددِ تازه.

مدارک و شکلِ ارائه:

• ☐ همهٔ مدارک لازم — فرم درخواست، فیش، نقشه و محاسبات — با فرمت مناسب تهیه و ضمیمه شده باشد.
• ☐ نقشه‌ها تا حد امکان سبک شده و در یک فایل تجمیع و ارائه شده باشد.
• ☐ نقشه‌ها با رویکرد اجرایی و با جزئیات مناسب طراحی شده باشد.
• ☐ نقشه‌ها فقط شامل سامانهٔ تهویهٔ پارکینگ باشد و نقشه‌های غیرمرتبط — فشار مثبت، اطفا، اعلام — حذف شده باشد.
• ☐ توضیحات غیرضروری، جزئیات غیرمرتبط و نوشته‌های انگلیسی تا حد امکان حذف یا با زبان فارسی جایگزین شده باشد.
• ☐ محاسبات در قالب جدول، خلاصه و در حداکثر ۳ صفحه با واحدهای مناسب ارائه شده باشد.
• ☐ محاسبات بر پایهٔ ۶ و ۱۰ مرتبه تعویض هوا در شرایط نرمال و حریق و ۵۰ تا ۷۵ درصد هوای تازه در هر حالت انجام شده باشد.
• ☐ مساحت و ارتفاع سقفِ لحاظ‌شده در محاسبات با نقشه‌ها مطابقت داشته باشد و به‌صورت اصولی در نظر گرفته شده باشد.
• ☐ برای همهٔ پارکینگ‌های بسته سامانهٔ تهویه لحاظ شده و برای پارکینگ‌های باز، محاسبات مربوطه ارائه شده باشد.

کانال‌ها:

• ☐ ظرفیت و سایز همهٔ کانال‌های افقی و عمودی، کنار همهٔ مقاطع آن با فرمت مناسب درج شده باشد.
• ☐ ابعاد کانال‌های افقی هر طبقه بر پایهٔ ظرفیتِ هوای عبوری در شرایط حریق — ۱۰ مرتبه تعویض هوا — اندازه‌گذاری شده باشد؛ اندازه‌گذاری بر پایهٔ شرایط نرمال و ۶ مرتبه تعویض هوا پذیرفته نمی‌شود.
• ☐ در همهٔ مقاطع کانال‌های افقی و عمودی، سرعت پایین‌تر از ۲۴۰۰ فوت در دقیقه باشد.
• ☐ همهٔ کانال‌های افقی و عمودی با مقیاس واقعی و اندازهٔ صحیح و منطبق با سایز نوشته‌شده روی آن ترسیم شده باشد.
• ☐ نسبت مناسب عرض به طول کانال‌ها برای تمامی مقاطع رعایت شده باشد؛ نسبت طول به عرض از ۶ به ۱ بیشتر نباشد.
• ☐ انطباق کانال‌های عمودی در طبقات مختلف کنترل شده و در همهٔ طبقات با مصالح معماری با ضخامت کافی جداسازی شده باشد.
• ☐ تداخل همهٔ کانال‌های افقی و عمودی با تیر، ستون و سایر عوارض معماری کنترل و برطرف شده باشد.
• ☐ کانال‌های افقی در صورت عبور از فضاهای غیرپارکینگ با مصالح مناسب جداسازی شده و توضیح آن روی نقشه نوشته شده باشد.
• ☐ فواصل مجاز شهرداری در پارکینگ‌ها رعایت شده و عبور کانال باعث کاهش این فواصل نشده باشد.
• ☐ در صورت عبور کانال از رمپ، عبور از روی کانال دیگر و جابه‌جایی رایزر، نمای جانبی و جزئیات مناسب آن ارائه شده باشد.

فن‌ها، دمپرها و دریچه‌ها:

• ☐ دمپرهای موتوردار در فضای مناسب جانمایی شده و کنارشان توضیح یا علامت مناسب درج شده باشد: علامت M.D. یا عبارت «دمپر موتوردار». دمپر آتش یا دمپر تنظیم دستی قابل قبول نیست.
• ☐ دمپرها برای تعمیر و نگهداری در فضای عمومی و قابل رویت — ترجیحاً پارکینگ — باشند؛ جانمایی داخل اتاق سرایداری، موتورخانه، انباری، لابی یا داخل داکت مورد قبول نیست.
• ☐ ظرفیت همهٔ فن‌ها و تراست جت‌فن‌ها کنار خودشان روی نقشه قید شده باشد؛ واحد تراست جت‌فن نیوتن است.
• ☐ ابعاد فن‌ها به‌صورت واقعی ترسیم شده و محدودیت‌های اجرایی در طراحی و جانمایی آن‌ها دیده شده باشد.
• ☐ همهٔ برندها و مدل‌های تجاری از نقشه‌ها و محاسبات حذف شده و فقط مشخصات هوادهی یا تراست فن ذکر شده باشد.
• ☐ برای همهٔ سیستم‌ها دو فن با ظرفیت حداقل ۵۰ درصد ظرفیت کل در نظر گرفته شده باشد.
• ☐ در صورت استفاده از فن داخل کانالی یا طراحی خاص، جزئیات اجرایی — نمای جانبی یا ایزومتریک — واضح ارائه شده باشد.
• ☐ عبارت F300 کنار فن‌های تخلیه و جت‌فن‌ها، هم در نقشه‌ها و هم در محاسبات ذکر شده باشد. برای فن‌های هوای تازه نیازی به فن مقاوم حریق نیست.
• ☐ برای همهٔ فن‌ها دسترسی مناسب جهت تعمیرات و نگهداری در نظر گرفته شده و روی نقشه نمایش داده شده باشد.
• ☐ فواصل مجاز رعایت شده باشد: فاصلهٔ فن‌های تخلیه و هوای تازه از یکدیگر، و فاصلهٔ خروجی فن تخلیه از دیوار ساختمان اصلی، دیوار ساختمان همسایه و سطح زمین، هرکدام حداقل ۳ متر. این فاصله برای دیوارهای فاقد بازشو هم باید رعایت شود.
• ☐ تعداد و پراکندگی مناسب دریچه‌های تخلیه و هوای تازه در سامانه‌های کانالی رعایت شده باشد.
• ☐ تنها برای فضای پارکینگ دریچه در نظر گرفته شده و تداخل احتمالی دریچه‌ها با معماری برطرف شده باشد.

زون‌بندی و پردهٔ دود:

• ☐ برای پارکینگ‌های با مساحت ناخالص بالای ۲۰۰۰ مترمربع، زون‌بندی به‌صورت اصولی انجام شده باشد.
• ☐ در صورت زون‌بندی، هر زون سیستم مجزا داشته باشد و کانال‌های یک زون از زون دیگر عبور نکند.
• ☐ در صورت استفاده از پردهٔ دود، ابعاد و جانمایی مناسب پرده‌ها لحاظ شده و تداخل کانال با پرده برطرف شده باشد؛ عبور کانال از داخل یا زیر پردهٔ دود پذیرفته نمی‌شود.

اگر در ساختمان مواد شیمیایی نگهداری یا توزیع می‌شود

این یکی مسیر جداگانه‌ای است و با فرم بازدید ساختمان اشتباه گرفته می‌شود. سازمان برای تصرف‌های مواد شیمیایی یک «فرم خود اظهاری ایمنی» دارد که خودتان پرش می‌کنید. خروجی این مسیر «تاییدیه» نیست؛ در پایان فرم دو تصمیم جدا ثبت می‌شود: صدور یا عدم صدور «دستورالعمل موقت»، و صدور یا عدم صدور «دستورالعمل دوره‌ای». روی صفحه‌های این فرم تاریخی چاپ نشده است.

پیش از پر کردن، چهار خانه را بشناسید که دستِ شما نیست و سازمان خودش تکمیل می‌کند: کد تصرف، ساعت بازرسی، کد شناسهٔ خبری مرکز کنترل و هماهنگی عملیات، و کلِ گامِ آخر که شناسایی مواد شیمیایی خطرناک است. یک نکتهٔ صوری هم هست که نگرانتان نکند: شماره‌گذاری گام‌ها در این فرم از گامِ ششم مستقیم به گامِ هشتم می‌رود و گامِ هفتم در آن چاپ نشده؛ فرم شما ناقص نیست.

• ☐ مشخصات تصرف کامل باشد: نام، فعال یا غیرفعال بودن، تعداد و نوع واحد — انبار، خط تولید، تأسیسات، پسماند، ترخیص کالا، دپوی کالا، دفاتر، تعمیرات — و نوع گروه: صنعتی، درمانی، بهداشتی، رادیولوژیک، بیولوژیک یا صنفی.
• ☐ تاریخ خوداظهاری برای هر واحدِ اظهارشده جداگانه نوشته شده باشد؛ این خانه یک تاریخ نمی‌خواهد، چند تاریخ می‌خواهد.
• ☐ موقعیت تصرف پر شده باشد: محل، مناسب یا نامناسب بودن دسترسی، و بافت محلی از میان مسکونی، آموزشی، درمانی، زیرساخت‌های شهری، انبار و بارانداز، صنعتی، نظامی، صنفی خدماتی، خارج از بافت، شاهراه‌ها، ترمینال مسافربری و فرودگاه‌ها، و استادیوم و مراکز ورزشی و تجمعی.
• ☐ وضعیت ایمنی و امنیت مشخص باشد: دوربین با تعداد و کیفیت پوشش، دیوار و حفاظ روی آن، نگهبان و آمادگی واکنش اضطراری، تجهیزات حفاظت فردی و جعبهٔ کمک‌های اولیه.
• ☐ وضعیت پیشگیری ثبت شده باشد: سیستم اعلام حریق به‌همراه تأسیسات الکتریکی و کابل و روشنایی اضطراری و تابلوهای برق، سیستم اطفای دستی و خودکار، آبرسانی از آب شهر و آب چاه و آب اضطراری، و تهویهٔ طبیعی یا مکانیکی.
• ☐ دربِ خروج دو پرسش جدا دارد: جهت بازشو در جهت مسیر فرار باشد یا خلاف آن؛ و راه خروج اضطراری مقاوم در برابر حریق باشد، با انتخاب یکی از سه گزینهٔ ۳۰ دقیقه، ۶۰ دقیقه یا ۹۰ دقیقه. این سه گزینه خانه‌های خودِ فرمِ خوداظهاری است و جای الزامِ ۱۲۰ دقیقهٔ درِ ورودی به دهلیز پلکان را نمی‌گیرد.
• ☐ وضعیت پاسخ به حوادث پر شده باشد: مخزن آب اضطراری با ذکر حجم، شیر آتش‌نشانی، ایستگاه آتش‌نشانی، امکان استقرار خودروهای آتش‌نشانی، استقرار پیرامونی، شیر آتش‌نشانی شهری، و کیفیت ارتباط اضطراری با آتش‌نشانی در سه سطح عالی، متوسط و ضعیف.
• ☐ فاصلهٔ زمانی تا نزدیک‌ترین ایستگاه آتش‌نشانی شهری سنجیده شده باشد: زمان دسترسی کمتر یا مساوی ۴ دقیقه «مناسب» و بیشتر از ۴ دقیقه «نامناسب» شمرده می‌شود.
• ☐ فهرست مواد شیمیایی نگهداری و توزیع‌شده به‌صورت فایل اکسل و بر پایهٔ نوع ماده اعلام شده باشد — مثل سولفوریک اسید، مایع قابل اشتعال، خورنده یا سمی — نه با نام تجاری.
• ☐ مواد ناسازگار کنار هم نباشند: اسیدها با قلیایی‌ها، اکسیدکننده‌ها با مواد آلی، مایعات قابل اشتعال با اسیدها و قلیاها، و گازهای قابل اشتعال با گازهای اکسیدکننده.

دو نکتهٔ پایانی. یکم، حجم مخزن آب اضطراری در خودِ فرم جای خالی است و هیچ سقف و کفی برایش تعیین نشده؛ عددی به آن نسبت ندهید و تکلیفش را از کارشناس بپرسید. دوم، فرم برای نبودِ هر سامانه هم گزینهٔ رسمی «ندارد» دارد — اعلام حریق، اطفا، تهویه، راه خروج اضطراری و پنجره. یعنی نداشتن هم ثبت می‌شود و همان ثبت به تصمیم پایانی می‌رسد؛ خالی گذاشتن آن خانه چیزی را پنهان نمی‌کند.