بیشترین سؤال دربارهٔ اسپرینکلر یک کلمه است: فاصله. از دیوار چقدر؟ از سقف چقدر؟ از هم چقدر؟ ضوابط اطفای حریق سازمان آتشنشانی تهران در فصل ۴ همهٔ این عددها را با بند مشخص کرده است. این راهنما آنها را یکجا جمع کرده — همان عددهایی که در بازدید کارشناس کنترل میشود.
فاصلههای پایه: سه عددی که همیشه لازم دارید
| چه فاصلهای | مقدار | بند |
|---|---|---|
| از دیوار (حداقل) | ۱۰ سانتیمتر (۴ اینچ) | ۴-۵-۶ و ۴-۵-۲۸ |
| بین دو اسپرینکلر (حداقل) | ۱٫۸ متر (۶ فوت) | ۴-۵-۷ |
| دفلکتور تا سقف (سازهٔ غیرمسدودکننده) | حداقل ۲٫۵ سانتیمتر (۱ اینچ) و حداکثر ۳۰ | ۴-۵-۸ |
| دفلکتور تا بالای مواد انبارشده | بیش از ۴۶ سانتیمتر (۱۸ اینچ) | ۴-۵-۲۰ |
یک استثنای کاربردی (بند ۴-۵-۵): در اتاق کوچک میتوان فاصلهٔ اسپرینکلر را از یکی از دیوارها تا ۲٫۷۵ متر (۹ فوت) افزایش داد.
و برای اسپرینکلر دیواری (بند ۴-۵-۳۲): باید در فاصلهٔ بین ۱۰۲ تا ۱۵۲ میلیمتر (۴ تا ۶ اینچ) از سقف نصب شود، و نباید در فاصلهٔ کمتر از ۱٫۲ متر (۴ فوت) از موانع قرار گیرد (بند ۴-۵-۳۵).
🔴 دو ممنوعیت که کمتر کسی میداند
۱. شعاع ۳ متری درب آسانسور. بند ۴-۱-۱۲ صریح است: در شعاع ۳ متری از درب آسانسور نباید هیچگونه اسپرینکلری نصب گردد. دلیلش روشن است — آب روی تابلوی آسانسور خطر برقگرفتگی و توقف کابین میسازد.
۲. اسپرینکلر بازنصب نمیشود. بند ۴-۳-۳: اگر اسپرینکلری به هر دلیل از سیستم جدا شود، نصب مجدد آن مجاز نیست. یعنی اسپرینکلری که برای نقاشی یا تعمیر باز شده، باید تعویض شود نه برگردانده.
فشار سیستم: بین ۰٫۵ تا ۱۲٫۱ بار
بند ۴-۳-۱۹ محدودهٔ مجاز را قفل کرده است: حداقل فشار مجاز سیستم اسپرینکلر ۰٫۵ بار (۷ psi) و حداکثر ۱۲٫۱ بار (۱۷۵ psi). خارج از این بازه، سیستم یا کار نمیکند یا اجزا آسیب میبینند.
در دو طرف ورودی و خروجی هر شیر تنظیم فشار، باید فشارسنج با حداقل قطر صفحهٔ ۶ سانتیمتر نصب شود (بند ۴-۳-۲۰). و در ساختمانهای با ارتفاع بیش از ۲۳ متر یا زیربنای کلی بیش از ۴۸۳۰ متر مربع، روی انشعاب اسپرینکلر شیر لازم است (بند ۴-۳-۹).
محاسبهٔ دبی و فشار مستقیماً حجم مخزن و ظرفیت پمپ را تعیین میکند.
کجا باید پوشش کامل باشد؟
- ساختمانهای بلندمرتبه (بالای ۲۳ متر) باید بهطور کامل تحت پوشش شبکهٔ بارنده قرار گیرند (بند ۴-۱-۵).
- تمام تصرفات تجاری شامل واحدها و راهروهای تجاری (بند ۴-۱-۴).
- سالنهای اجتماعات، آمفیتئاترها و فضاهای تجمعی (بند ۴-۱-۷).
- انبارهای اجناس و باراندازها با شبکهٔ بارندهٔ نوع مناسب (بند ۴-۱-۸) — جزئیات در ضوابط انبار.
- پارکینگها شامل محل پارک، مسیر تردد و رمپها — عددها در ضوابط پارکینگ.
نکتهٔ مبنایی که در بند ۴-۱-۱ آمده: کلیهٔ بندهای طراحی اسپرینکلر با فرض این نوشته شده که آتشسوزی فقط از یک نقطه در ساختمان شروع میشود.
اسپرینکلر مسکونی: عددهای جداگانه دارد
اسپرینکلرهای مسکونی محدودهٔ خودشان را دارند (بخش ۴-۶):
- حداکثر مساحت پوشش هر اسپرینکلر: نباید بیش از ۳۷ متر مربع (۴۰۰ فوت مربع) باشد (بند ۴-۶-۳).
- حداقل فاصله بین دو اسپرینکلر مسکونی: ۲۴۰ سانتیمتر (۸ فوت) (بند ۴-۶-۴).
- بالازن و پایینزن: در فاصلهٔ ۲۵ تا ۱۰۰ میلیمتر (۱ تا ۴ اینچ) از سقف (بند ۴-۶-۷).
- دیواری: فاصلهٔ دفلکتور تا سقف بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیمتر (۴ تا ۶ اینچ) (بند ۴-۶-۱۱)، و حداقل ۱۰۰ میلیمتر از دیوار مجاور (بند ۴-۶-۱۵).
- روی کابینت: اسپرینکلر دیواری باید حداقل ۹۰۰ میلیمتر (۳۶ اینچ) بالاتر از کابینت قرار گیرد (بند ۴-۶-۲۵).
و شرط سقف: سقف صاف و افقی بدون تیر با حداکثر ارتفاع ۷۳۰ سانتیمتر (۲۴ فوت) نسبت به تراز کف (بند ۴-۶-۱-۱).
سقف شیبدار: از کجا «شیبدار» حساب میشود؟
مرز عددی دارد (بند ۴-۵-۱۶): اگر شیب سقف کمتر از ۲ در ۱۲ واحد (۱۶٫۷ درصد) یا زاویهٔ آن کمتر از ۹٫۴ درجه باشد، سقف صاف در نظر گرفته میشود و قواعد ساده حاکم است.
در سقفهای شیبدار، فاصلهٔ بالاترین اسپرینکلر از بالاترین نقطهٔ سقف باید کمتر از ۹۰ سانتیمتر (۳ فوت) باشد (بند ۴-۵-۱۷). و در سقف شیبدار با تیرچه، عمق ۳۵۰ میلیمتر (۱۴ اینچ) مرز تصمیمگیری است (بندهای ۴-۶-۱-۴ و ۴-۶-۹).
کلاس دمایی: مرز ۳۸ درجه
کلاس دمایی اسپرینکلر باید با توجه به محل نصب، خطر و بار اشتعال مواد موجود انتخاب شود (بند ۴-۴-۳). و عدد مرزی در بند ۴-۴-۴ آمده: هنگامی که حداکثر دمای سقف از ۳۸ درجهٔ سانتیگراد (۱۰۰ درجهٔ فارنهایت) بیشتر باشد، باید اسپرینکلر با نرخ دمایی متناسب انتخاب شود.
این همان جایی است که موتورخانه، آشپزخانه و فضاهای زیر سقف فلزی معمولاً اشتباه طراحی میشوند — اسپرینکلر با کلاس دمایی معمولی در آن فضاها یا زود عمل میکند یا اصلاً انتخاب درستی نیست.
و آخرین نکته: کلیهٔ اجزای سیستم باید توانایی تحمل حداکثر فشار کاری سیستم را داشته باشند (بند ۴-۳-۵)، و شیرها، مانومترها، فشارشکن و متعلقات ابتدای خط باید برای آزمون عملکرد و بازرسی در دسترس باشند (بند ۴-۳-۱۶).
نقشهٔ اسپرینکلر خود را بررسی کنید
ایمن گستر تهران پویا در وندور لیست رسمی سازمان آتشنشانی تهران است و مسیر را یکجا برمیدارد: طراحی و محاسبات هیدرولیکی، تأمین اسپرینکلر، اجرا، سرویس دورهای و اخذ تاییدیه. مرتبط: لوله ایستاده و رایزر · مخزن و پمپ · هزینهٔ تاییدیه.
مشاورهٔ اولیه و بازدید فنی رایگان است و در محدودهٔ شهر تهران انجام میشود. برای بررسی نقشهٔ اسپرینکلر خود، درخواست مشاوره ثبت کنید یا با ۰۲۱-۹۱۰۰۵۱۲۵ تماس بگیرید.
مبنای بندهای این صفحه، فصل ۴ «شبکهٔ بارنده (اسپرینکلر)» از ضوابط ملاک عمل سامانههای اطفای حریق سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهر تهران است (صفحههای چاپی ۲۴ تا ۶۳). ضوابط ممکن است بازنگری شود؛ مبنای هر طراحی، آخرین ویرایش در زمان اجراست.