تاییدیه آتش‌نشانی مطب و دندانپزشکی

اگر برای تمدید پروانه مطب، دندانپزشکی یا کلینیک خود اقدام کرده‌اید، احتمالاً از شما تاییدیه آتش‌نشانی خواسته‌اند. دلیلش روشن است: فضایی که بیمار در آن رفت‌وآمد می‌کند باید از نظر ایمنی حریق با مقررات ملی ساختمان و ضوابط ملاک عمل سازمان آتش‌نشانی تهران سازگار باشد. در این صفحه دقیقاً توضیح می‌دهیم مطب شما مشمول کدام الزامات است و از کجا باید شروع کنید.

مطب و کلینیک در کدام گروه تصرف قرار می‌گیرد؟

همه الزامات ایمنی حریق از یک سوال شروع می‌شود: ساختمان شما در مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۹۵) جزو کدام «گروه تصرف» است؟ پاسخ برای مطب‌ها نکته‌ای دارد که بیشتر پزشکان نمی‌دانند. بخش ۳-۲-۲-۵ مبحث سوم در ردیف «ت»، کلینیک‌ها و مطب‌های پزشکی را که بیمار در آنها به‌طور شبانه‌روزی بستری نمی‌شود، در کنار دفاتر اداری جزو تصرف «حرفه‌ای/اداری» (ح) قرار داده است، نه تصرف درمانی.

تصرف «درمانی/مراقبتی» (گروه د) برای جای دیگری است: طبق بند ۳-۲-۲-۳-۲، بنایی که برای ارائه خدمات شبانه‌روزی پزشکی، جراحی، روان‌پزشکی یا پرستاری استفاده شود — مانند بیمارستان و درمانگاه شبانه‌روزی — در گروه د-۲ قرار می‌گیرد. ضوابط اطفای حریق ۱۴۰۴ سازمان آتش‌نشانی تهران هم همین مرز را گذاشته است: در توضیحات جدول گروه‌بندی ۱-۵۹ تصریح شده که کاربری درمانی و مراقبتی فقط به کاربری‌های دارای فضای بستری ۲۴ ساعته اطلاق می‌شود و در غیر این صورت، ساختمان مطابق ردیف ۱ همان جدول ارزیابی خواهد شد.

نتیجه عملی برای شما: اگر مطب یا کلینیک شما بستری شبانه‌روزی ندارد، الزامات تصرف حرفه‌ای/اداری بر واحد شما حاکم است. اگر مرکز شما تخت بستری ۲۴ ساعته دارد، الزامات سخت‌گیرانه‌تر گروه «د» اضافه می‌شود. در ادامه هر دو حالت را می‌بینید.

مطبِ داخل ساختمان اداری یا تجاری چه حکمی دارد؟

بیشتر مطب‌ها و دندانپزشکی‌ها در طبقه‌ای از یک ساختمان اداری یا تجاری مستقر هستند. مبحث سوم این وضعیت را «تصرف مختلط» می‌نامد و در بخش ۳-۲-۴ برایش تعیین تکلیف کرده است. در روش کاربری‌های جداسازی‌نشده (بند ۳-۲-۴-۱)، محدودکننده‌ترین الزامات فصل ۳-۵ — یعنی فصل سیستم‌های کشف و اعلام حریق — باید برای کل ساختمان و تمام تصرف‌های موجود در آن اعمال شود.

ضوابط اعلام حریق ۱۳۹۸ تهران نیز همین قاعده را دارد: در تصرفات مختلط، سیستم اعلام حریق کل ساختمان باید طبق بالاترین سطحِ لازم برای کاربری‌های مستقل آن انتخاب شود، مگر آنکه کاربری‌ها به‌طور کامل از یکدیگر جدا شده باشند. معنای این دو بند برای شما ساده است: تاییدیه مطب از وضعیت ایمنی کل ساختمان جدا نیست. اگر ساختمان سیستم اعلام حریق مرکزی ندارد یا مشاعات آن ناقص است، کارشناس بازدیدکننده همین را در گزارش خود می‌آورد. پس پیش از هر اقدامی، وضعیت ایمنی ساختمان را از مدیر ساختمان بپرسید.

الزامات اعلام حریق برای فضای مطب و کلینیک

ضوابط اعلام حریق ۱۳۹۸ تهران، که گروه‌بندی مبحث سوم را مبنا قرار داده، تجهیز ساختمان‌ها به سیستم اعلام حریق را بر اساس جدول الزامات خود تعیین می‌کند. برای تصرف حرفه‌ای/اداری در حالت کلی، هم سیستم متعارف و هم آدرس‌پذیر پذیرفته است؛ اما در ساختمان‌های بیش از ۵ طبقه از تراز زمین یا با بیش از ۵۰۰ نفر بار تصرف، فقط سیستم آدرس‌پذیر مجاز است. توجه کنید که این ضابطه از حداقلِ خود مبحث سوم سخت‌گیرانه‌تر است؛ در بند ۳-۵-۴-۵ مبحث سوم، الزام سیستم اعلام حریق دستی برای تصرف (ح) از بار تصرف بیش از ۵۰۰ نفر آغاز می‌شود، ولی ملاک عمل در تهران همان جدول ضوابط ۹۸ است.

در جانمایی آشکارسازها این اعداد ملاک است:

• آشکارساز دودی: حداکثر شعاع پوشش در سقف صاف ۶.۵ متر است و هیچ قسمتی از اتاق نباید خارج از این محدوده بماند (بخش ۸.۴). برای اتاق معاینه، اتاق انتظار و فضای منشی معمولاً همین آشکارساز انتخاب می‌شود.
• آشکارساز حرارتی: اگر آشکارساز دارای استاندارد EN54-5 باشد، شعاع پوشش آن ۵.۳ متر است و هیچ قسمتی از اتاق نباید بیرون این شعاع قرار گیرد (بخش ۸.۲).
• راهروهای با عرض ۲ متر و کمتر — وضعیت رایج راهروی مطب‌ها: حداکثر فاصله آشکارسازها از یکدیگر دو برابر شعاع پوشش و حداکثر فاصله از ابتدا و انتهای راهرو برابر شعاع پوشش است (بخش‌های ۸.۲ و ۸.۴).
• شستی اعلام حریق: در حدفاصل ۱.۵ متری هر یک از درهای خروج منتهی به پله یا فضای باز، در تمام طبقات؛ ارتفاع نصب از کف تا خط میانی شستی ۱ تا ۱.۲ متر (بخش ۸.۱۴).
• فاصله پیمایش تا شستی: در حالت عادی حداکثر ۴۵ متر؛ اما در صورت حضور افراد دارای محدودیت حرکتی در ساختمان — وضعیتی که در هر مرکز درمانی باید فرض شود — این فاصله به حداکثر ۲۵ متر کاهش می‌یابد (بخش ۸.۱۴).

اگر مرکز شما بستری شبانه‌روزی دارد و در گروه «د» قرار می‌گیرد، مبحث سوم در بند ۳-۵-۴-۳ تکلیف را روشن کرده است: هم سیستم اعلام حریق دستی و هم سیستم اعلام حریق خودکار باید نصب شود و در فضاهای انتظاری که به کریدور باز هستند، سیستم کشف دود خودکار دارای نظارت الکتریکی لازم است. این بند دقیقاً همان چیزی است که سالن انتظار کلینیک‌ها را از سالن انتظار یک دفتر اداری جدا می‌کند.

الزامات خاموش‌کننده در مطب و کلینیک

ضوابط اطفای حریق ۱۴۰۴ تهران در بند ۳-۲-۱ نصب خاموش‌کننده کلاس A را در تمامی فضاها الزامی کرده و اجازه داده برای کاهش تعداد، از خاموش‌کننده چندمنظوره ABC استفاده شود. برای فضای مطب که کاغذ، مبلمان و تجهیزات برقی دارد، همین خاموش‌کننده پودری ABC انتخاب متعارف است.

تعداد و فاصله دسترسی را جدول ۳-۲-۱ همان ضوابط مشخص می‌کند: در ردیف تصرف‌های مسکونی، اداری و آموزشی، برای هر ۲ واحد یک خاموش‌کننده ۶ کیلوگرمی از نوع ABC با حداکثر فاصله دسترسی ۲۳ متر. سه بند تکمیلی را هم رعایت کنید: در هر طبقه از تصرف باید حداقل یک خاموش‌کننده نصب شود (بند ۳-۲-۴)؛ حداقل یکی از خاموش‌کننده‌های داخل واحد باید در مجاورت درب خروج و حداکثر در فاصله ۳ متری آن باشد (بند ۳-۲-۱۲)؛ و خاموش‌کننده باید در طول مسیر خروج، نزدیک خروج‌ها و با مسیر دسترسی کوتاه و بدون مانع نصب شود (بند ۳-۴-۶).

ارتفاع نصب هم ضابطه دارد: طبق بند ۳-۴-۸، ارتفاع قسمت بالای خاموش‌کننده از کف تمام‌شده بسته به وزن آن باید حداکثر مطابق شکل ۳-۴-۸ باشد و فاصله زیر خاموش‌کننده تا زمین از ۱۰ سانتی‌متر کمتر نشود. برای خاموش‌کننده‌های سبک‌تر از ۱۸ کیلوگرم — یعنی همان ۶ کیلوگرمی مطب شما — بند ۳-۴-۱۱ می‌گوید نقطه بالایی دستگاه نباید بیشتر از ۱۵۰ سانتی‌متر از کف قرار گیرد.

مدارک و مسیر اداری دریافت تاییدیه

برخلاف تصور رایج، مطب مسیر عمومی ساختمان‌ها را طی نمی‌کند. سازمان آتش‌نشانی تهران فلوچارت جداگانه‌ای منتشر کرده با عنوان «فلوچارت نحوه عملکرد و حضور و اقدام مراکز درمانی جزء از کل ( یک واحد در یک مجتمع آپارتمانی مانند مطب پزشکان، MMT ، رادیولوژی، آزمایشگاه، فیزیوتراپی و…)». یعنی مطب شما در متن خودِ سند نام برده شده و مسیر مخصوص خودش را دارد.

هفت گام این فلوچارت به ترتیب: نخست مراجعهٔ مالک یا نمایندهٔ حقوقی برای تشکیل پرونده به نشانی خیابان آزادی، نبش خیابان میمنت، معاونت پیشگیری، اداره اماکن، باجه ۴. سپس «ارائه مستندات به دبیرخانه آتش نشانی ثبت مکاتبات و سپس مراجعه به مرکز اسناد به منظور تشکیل پرونده». گام سوم «مراجعه کارشناس آتش نشانی و بازدید از محل و صدور دستورالعمل ایمنی و آتش نشانی» است که سند برایش مهلت گذاشته: حداکثر ظرف ۷ روز کاری.

گام چهارم اجرای کامل دستورالعمل توسط مالک است. کنار همین گام، خودِ سازمان در یک کادر توضیح نوشته است: «این کار می تواند توسط مالک اجرا شود لیکن جهت جلوگیری از دوباره کاری و هزینه اضافی پیشنهاد می گردد با مشورت شرکت های مجری وندور لیست آتش نشانی صورت گیرد». گام پنجم درخواست بازدید است و سند تصریح می‌کند «در مواردی که از مشاوره شرکت مجری آتش نشانی استفاده می شود درخواست از طریق شرکت ارسال گردد». گام ششم «بازدید توسط آتش نشانی ظرف ۷ روز کاری» است؛ در صورت عدم تایید، پرونده به مرحلهٔ اجرا برمی‌گردد. و گام هفتم «صدور گواهی ایمنی و ارسال به وزارت بهداشت».

مدارک تشکیل پرونده را همان سند فهرست کرده است: «۱- کپی پروانه بهره برداری موجود ۲- موافقت اصولی موجود ۳- کپی سند، اجاره نامه، کارت ملی، برگه عوارض سالانه ۴- تکمیل فرم درخواست بازدید ایمنی اماکن». قلم دوم، «موافقت اصولی»، همان مدرکی است که نبودنش پرونده را از همان باجه برمی‌گرداند.

و نکته‌ای که تکلیف تمدید پروانهٔ شما را روشن می‌کند، در پانویس همان چارت آمده: «صرفاً تاییدیه های ایمنی که از طرف سازمان آتش نشانی صادر و در سامانه وزارت بهداشت بارگذاری می شود مورد قبول وزارت بهداشت می باشد. ( اصالت تمامی تاییدیه ها از سازمان آتش نشانی استعلام خواهد شد و در صورت مشاهده تخلف پیگرد قانونی دارد.» یعنی مقصد نهایی برگهٔ شما وزارت بهداشت است، نه کشوی پروندهٔ خودتان. کادر دیگری هم هست: «اصالت تمامی اجناس ایمنی و آتش نشانی کار شده در ساختمان می بایست تحویل سازمان آتش نشانی گردد».

مراحل عمومی پروندهٔ ساختمانی را در مراحل اخذ تاییدیه آتش‌نشانی آورده‌ایم. و اگر مرکز شما درمانگاه یا کلینیک دارای بستری است و کل ساختمان کاربری درمانی دارد، مسیر شما فلوچارت دوم یعنی مسیر فازبندی‌شده است که در تاییدیه آتش‌نشانی مراکز درمانی توضیح داده‌ایم.

جدول جمع‌بندی: هر فضا چه الزامی دارد؟

از کجا شروع کنم؟

یک الزام که در پروندهٔ مراکز درمانی معمولاً جا می‌ماند، آسانسور است: بند ۴-۵ دستورالعمل آسانسورهای دسترسی آتش‌نشان سازمان تهران برای ساختمان‌های بیش از یک طبقه دارای تصرف درمانی، بدون هیچ آستانهٔ ارتفاعی، حداقل یک دستگاه آسانسور با مشخصات بند ۴-۷ می‌خواهد. جزئیات را در الزامات آسانسور در تاییدیه آتش‌نشانی آورده‌ایم.

سه قدم کافی است. اول، وضعیت خود را مشخص کنید: مطب شما در چه ساختمانی است، ساختمان چند طبقه دارد و آیا بستری شبانه‌روزی دارید یا نه. دوم، از کارشناسان ما بازدید فنی رایگان بگیرید؛ این بازدید در محدوده شهر تهران انجام می‌شود و خروجی آن فهرست دقیق کمبودهای واحد و ساختمان شماست. سوم، اجرای موارد و دریافت تاییدیه را طبق مراحل اخذ تاییدیه آتش‌نشانی جلو ببرید.

مجموعه تهران‌پویا از آبان ۱۳۹۴ در زمینه ایمنی حریق فعال است، عضو وندور لیست سازمان آتش‌نشانی تهران است و تاکنون بیش از ۱۰۰۰ پرونده تاییدیه را به نتیجه رسانده است. اگر برای تمدید پروانه زمان کمی دارید، همین امروز با شماره ۰۲۱-۹۱۰۰۵۱۲۵ تماس بگیرید تا بازدید شما در نزدیک‌ترین زمان ممکن ثبت شود.

منبع: مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۹۵)، ضوابط اعلام حریق ۱۳۹۸ و ضوابط اطفای حریق ۱۴۰۴ سازمان آتش‌نشانی تهران.